Schrievhuus- Poesie- Erzählungen – Liedtexte2

Erntedankfest ?

Aarntdank – well danken wi eelich?

Wat schall dat denn heeten?
Wi plöögen, wi äärgen, wi planten un sei’n –
un bi de Aarnt dor hevvt wie en goodet Geweeten,
wiel wi nich an de Heergott sien Möählen rümdrei’n.

Gentechnisch müssen wir etwas verändern –
so schnakken see dries in de Weetenschkupp,
verkünden das Wollen auf grellbunten Bändern,
un marken nich, dat hör Doon blods een Pupp.

See hevvt sükk all laang hör Geweeten verkliestert –
see kieken bekkmätersch blods noa hör eegen Pleesäär –
sächt Een wat dortägen, denn sünd see verbiestert,
un hör’n nich de doode Natur hör Geräär.

So moaken see wiider – de hoogen Geleerden,
un Welt schenkt Vertroon för schofel Gedoo –
oh Gott – was soll aus der Welt noch werden?
Wies Du us de Padd – und mache uns froh.

©ee

Dieses Bild hat ein leeres alt-Attribut; sein Dateiname ist c1d-2019-04-5-08-53.jpg.

Still Freedach . . .

Still Freedach is in Minschenhuusen
nümms froacht, wat dat woll up sükk hett
aal loaten’s‘ Spoaßvergnöögen suusen
nümms sücht de Heiland dor an d‘ Brett

Keen een de sücht sien blöderk Düüren
keen een de föölt sien Pien in d‘ Haart
see schmieten Biller an de Müüren
vergääten, witt is hellerder as schwaart

Jeden meent mit veel Spektoakel
deit he Minsch un Eer een goodet Wark
mit Stillichkeit un minn Gekoakel
is d’ wat man deit noch moal so stark
.

©ee

ewaldeden©2020

Altersscham …

Eden meent …

Eden meen bit nu, dat hee sükk mit sein Meenen ut dat Geböören üm de Coronensüük de up Stünnds us Land un siene Weertschkupp in Dutten haut, un dat Mittnanner van de Gesellschkupp tweibrääkt, ruthollen schull, wiel he de Brääe joa ok all een spierke dat Ennen, dat ovträäden van de Büün Lääven nörder is, as to de Dach, as hee de Brääe de föör mennich Geisten de Welt bedüüden, beträäden hätt.

Dat hätt Eden bit nu tominnst meent

Doch nu moakt mi dat, wat dor ut de Kulissen van de Weltenbüün noa vörn in dat grelle Lucht van de Öäpenlichkeit strumpelt, un jümmers wieder vöörschaoven ward, rejell Moachpien.

Över su een Moachpien kloacht up Stünnds ok hoast Jedeneen de netso as ikk all een spierke up de Läävenspadd wiider hen is. Een büld Minschkes in mien Öller (un ok woll all wat hooger) de spöären nich blods de Moachpien …. nääääääääääman, de schkoamen sükk reinwäch vöör sükk sülven, wiel see sükk as „een Stoa in d‘ Padd“ van de Noawassenden föhlen. Un dat is ton gröttsden Deel dorin verwuddelt, wiel de Groodkoppen ut de Polit- un Gesellschkupshöächte hör [de Noawassenden]stoadich un in een Tuur inbloasen, dat see in disse Tied blods mit een antrukken Handbreäms dör de Olldach gallern köänt – üm dat nich de Öllern bi Vullkattun van d‘ Foahrtüüchs fall‘n un to Dod malören.

Son Schiet ober ok, dat wäägen de Ölleren man as jünger Minschke nich moal mehr een bietji Spoaß hemmen kann, un dat blods wiel disse Süük de Ollen lichter bi d‘ Mors to foaten kriegen kann.

Dat is doch woll een verdannt ungewichtigen Tostand. Dat disse ut Scheina koamend Süük foaker netsu flink de Jüngern bi de Hammelbeen to pakken kriegen kann, dorvan höört un lääst man hoast Niks van de Schlauschakkers in de Experdenriegen.

Kiek – un doarüm muß Eden up letzd doch wat dorto meen‘n.©ee

ewaldeden2020-04-05

Bild von mohamed Hassan auf Pixabay

een düütschen Olldach van fiefunveertich an.

Ikk wee joa man de lüttste van mien Ollen hör Kinners, denn Jüngsten bi us in d‘ Huus. Wenneer ikk mit us Moder ünnerwägens, ov mit Moder in Huus wee, denn wee dat föör mi meisttieds een moied Lääven. Denn har ikk niks uttostoahn an Stiepelichkeiten van mien ölleren Süsters un Broers.

Wenneer Moder oaber alleen up Tuur to hamstern, verkopen ov vertuschken wee, denn hevv ikk belääven kunnt, wat dat heet, een Annern ünner Annern to weesen.

Wenn Moder mi wägen irgendeen Bewennt in Huus loaten muß – wat joa all foaker moal vöörkeem – denn mussen see sükk joa mit mi befoaten, hör anner Kinners.

See kunnen denn nich elker hör eegen Padd goahn, wiel see joa so een lütten Schietbüdel an de Beenen bummeln harn, wat joa to aal Elend ok noch hör Broer wee.

Mien Moder hett in hör loatere Joahren – wenneer de Schnakk moal dorup keem – woll jümmers sächt, dat ünner hör Kinner jümmers een heel grooden Eenichkeit wäst is.

Dat sää see oaber blossich, wiel see mit de Woahrheit nümms säär doon wull. Villicht wull see sükk ok blods sülven nich ingestoahn, dat dat in hör eegen Famili netso eegensüchtich un füünsch hergung, as in de meist anner Familin bi us in d‘ Kuntrei ok.

Mien Süsters un Broers de kunnen sükk näämich aal mitnanner van Lütt ov an heel nich utstoahn. Wat de Een sien Krei wee, dat wee de Anner sien Uul. Dat een moal ut Goodheit wat föör de anner doan hett, dat wee denn wat heel seltens.

Meist mook dat joa ok niks ut – dat wee joa överall bi us in Huus un in Buten Bott genuch – see kunnen sükk joa fiegelinsch aal mitnanner ut d‘ Padd goahn.

In de Joahren, bit ikk noa de School henkeem, hevv ikk ünner de Grootenoaber wiers  een büld uttostoahn hat.

Leevde ünner Süsters un Broers hevv ikk bit vandoach in mien Famili nich kennenliert. De hevvt jümmers tosehn, dat see wat in hör eegen Büngel kreegen. De Hals hevvt see bit vandoach ov harn see bit to hör Ovlääven ni nich vullkrägen, un wenn dat noch soveel wee, wat see dorinschoaven hevvt.

Ikk hevv dat nie verstoahn kunnt. Sünners nich, dat nümms van mien Süsters un Broers ok blods eenmoal noa us Moder kääken hett – nichmoal as see all düchdich Süük wee, un denn Upletzt in mien Aarms inschloapen is.

Mit dat, wat ikk dor nu jüüst vertellt hevv, bün ikk in de Tied van Vandoach rinstappt, wat ikk eelich noch gannich wull. Oaber dat wat ikk van Vandoagen vertellt hevv, dat hett siene Wuddels in de toennengoahnde Kreechstied un in de eerste Joahren dornoa.

Ikk hevv mien ‘Voader’ joa blods as een süüken, elennigen Kerl kennenliert.

De lange Kreechsjoahren harn de Minschen joa aal wat wächnoahmen. Milljonen van Minschen dat Lääven, anner Milljonen un Oabermilljonen hör Familin, hör Tohuus ov hör Dakk över d‘ Kopp.

Armeen van Suldoaten hett de verloren Kreech dat Lääven noahmen – un wenneer see dat bietji Lääven behollen harn, denn hett he hör glieks noaderhand de Freeheit noahmen – see mussen de Voaderlandsche Dankboarkeit denn in de Wieden van Sibirien bi Woater un Kohlszopp ovknoien.

Denn gröttsten Deel is denn dorbi ok noch ümkoamen, un licht noch irgendwons in dat wiede iisige Land bediekt.

As de Irrsinn denn een Ennen funnen har har mien Voader, as he van Bord no Huus to keem, TBC in sien Lüngers sitten. Netso as een büld anner Mannslüüd to de Tied ok. Schwindsüük wur dat domoals in d‘ Volk nöömt.

Dit Benöömen dat schall ikk woll ni nich vergääten, denn dat Word wur us foaken genooch up de Stroaten achteranropen, un nich blods van anner Kinnergood.

Ok utwussen Lüü wesen sükk dorto nich to schkoa. Sünners wenn see in wiederwäch Düütsch Gauen upwussen un katholsch wesen.

Dorbi weesen de Familin mit een Tuberkulosen in hör Mirden tomeist veel bäter up Stükken un in Riech as de annern. Bi blods een Tuberkelsüüken in d‘ Huus muß de heele Familie näämich aal veer Wäken up d‘ Gesundheitsamt vörstellich warden, üm dat de Doktersch kieken kunnen, ov sükk ok nümms bi denn Süüken anstoaken har.

So mook us Moder sükk aal dartich Doagen, mit us Drufel Kinner as son Steert achter sükk an, to Foot up de Padd in d‘ Staddje.

Noa d‘ „Robert-Koch-Huus“ hen, dor bi Rudi Karstadt sien Koopmannsloaden tägenover.

Dor stunnen in düster Koamern de heele Gerätschkuppen, mit de man de Minschen denn dörlüchten dee. Un wenn de Dokterschen denn ok blods een lütten Schkaa up de Lüngerflöägels sehn harn, denn wur man in een annern düstern Koamer glieks rönscht. Dat geev denn jümmers so gruselige schwaart/witte Biller, de de Dokterschen denn stilkens vöör een Lucht hullen un sükk dat een Tiedlang bekeeken, as wenn dat Dürers Albrecht moalt har.

De eerste Tied noa d‘ Kreechsennen geev dat noch keen Onibus bit to us noa buten, un de tweede Tied noa d‘ Kreech har us Moder keen Pennings föör de Billjetten in hör Knipke. So mussen wi lopen, denn Lopen dat kunnen wi good.

Dat Mitnannerutkoamen bi us in Karteer tüschen de Minschen mit Platt as Sproak un de van annerwonsher, dat wee van der eerste Stünnen an su nich dat Bestige.

De Minschen van hier und de Minschen van dor, de wesen van Huus ut woll meist „to anners“. See harn nich de glieke „Küan“ in d‘ Kopp, as mien Opa jümmers sää, wenneer dat moal irgendwons wäär tüschen de Noabers düchdich kroakt har.

Irgendwat pass dor näämich eenfach nich in de Olldachsgesellschkupp tüschen van hier un van dor.

Dat nu oaber nich Een in dat Denken indüükt, dat ikk mit mien Särgen de Minschen an d‘ Brett spieker, de in de letzte Kreechsdoagen üm hör un üm dat Lääven van hör Kinner sowiet lopen sünd as hör Footen hör droagen hevvt.

Ikk meen mit keen Word de Minschen de flüchten goahn mussen – de hör Tohuus. de hör Wohnploatz verloaten mussen, wiel hör Voaderland van een büld Minschen to een Mörderland ümdreit worden is.

Nee … de meen ikk wiers nich. De weesen näämich eenfach blied un dankboar föör jeden Knüven Brot un föör jede Oart van Dakk över de Kopp – ok wenneer dat noch so scheddrich un lüütji wäst is.

Ikk meen veelmehr de, de in de Vöörkreechstied van överall un ut elker grootdüütsch Hörns as Waarker föör de Kreechsmaschineree un de Scheepenboeree noa Kaisershoaben an de Woaterskant verschoaben worden sünd. Disse Part Frömmden un de Minschen van hier – dat wee dat Gemengsel, wat sükk nich mitnanner verdroagen hett.

Tominnst de Ollen nich, denn bi us Kinners un bi dat Junggood, wat jüüst anfung sülven to freeän, dor wee dat meist üm meist anners. Wi sünd denn noch tosoamenwussen – bi de Ollen gung dat oaber schiens nich mehr.

De halvwussenen Jungkeerls un Maiden hevvt mitnanner in schulich Hörns versöcht to weeten to kriegen, wor dat Killern in hör Liev an fastmoakt wee, un wi Lütten, föör de use Welt noch ut Kinner un Ollen un noch nich ut Jungs un Deerns tosoamensett wee, wi seeten aal mitnanner up de Tuungrund, ov hukelden an de Schlootskanten un ween an Schietkleien wat dat Tüüchs blods hergeev.

Dat Tüüchs, wat wi denn dorbi an d‘ Liev harn, dat seech denn meist ok dornoa ut. Us mook dat liekers niks ut, ok wenn us Öllern dat mennichmoal säker ok suur genooch upstödt is. Wi hevvt in Huus ni nich Schellens dorföör kräägen (bit up eenmoal, dor har mien jüngsten Süster dat oaber ok wüggelk een spierke överdreeven mit dat „hör Tüüchs schidderk moaken“).

Annersrüm wur dat denn all eder een Schoo ton antotrekken. Wenn de een ov anner ut us Frünnenkring ut de Noaberschkupp sükk moal wäär nich mit sien scheddrige ov ok woll tweirääten Kledoasch noa sien Tohuus hentroo, wiel hüm dor – su säker as dat letzde Word in de Kaark – van Voader ov Moder een düchtigen Loach Hau verwachten dee, denn wee de Anlopstää de Köäken van Tant‘ Eden. Dor wur denn furrs dat Tüüchs wuschken un över de blenkernd Ümlöper an de iistern Köäkenoaben drööcht.

Dor wurn de verklömten Footen ov Hannen mit heete Bakksteenen upwaarmt, su dat dat Blood wäär kreiseln kunn.

Dor wur de malörte Büks ov Jakk van mien Moders flinke Hannen ünner de ole Neimaschin so kuustfaardich wäär tosoamengüddert, dat van dat Malör, van de Winkelrutz ov de Räät in dat Tüüchs hoast ganniks mehr to sehn wee.

Dor wur so mennich Lokk in dat foaken eenzige Poar Strümp anne Been stoppt.

Dorbi geev dat denn ok noch reschkoapen to äten un drinken. Bi us hung näämich jümmers wat van d‘ letzde Schlachten an d‘ Böän to dröögen.

Een Mettwurstkringel, dat wee denn ok dat Minnste, wat een jeden van de Kinners mit up sien Padd noa Huus to kreech.

Wenn ikk so schriev, ‚wie seeten in d‘ Schiet an kleien, wat dat Tüüchs blods hergeev‘, denn mutt ikk dor an denken, wat dat vandoch doch üm Speelploatzen föör Kinner föör een Upstand moakt ward. Ikk kann denn blods so vöör mi henschmüstern, un mi mien Deel dorbi denken.

Mien Deel, dat sünd denn de Biller vöör mien binnerst Ooch, up de ikk us up Mors ov Kneen an d‘ Strooat sitten seech. De Hannen, de Aarms, de Beenen, un foaken ok noch de Gesichten, vull Schiet un vull Schmeer van us Wöhleree in d‘ Stroatengubel.

Säker hevvt wi foaker ok wat dorvan in Bekk un Pans kräägen – oaber dat dor glieks een van de Grooten achter us stunn to gielen, un vöör Sörch üm us bold ingung – dat hevvt wi ni nich beläävt.

Wat een Glükk ok, mach ikk vandoch blods särgen.

Wi hevvt keen Utschlach dorvan kräägen, ov sünd anners süük worden. Dodblääven is dorvan ok nümms van us Kinner.

Villicht har de een ov anner ünner us moal een poar Würms in sien Darms – man, denn geev dat van d‘ Huusdokter een reschkoapen Wurmkur över een poar Doagen, un allens wee wäär good up Stükken.

Ok dat anner, wor man de Minschen in de Billerkist van Tellewischen vandoach so maal mit moakt, un wat see denn jümmers bit up de Knoaken utschlachten – de Soak mit de Fäkalbakterin up de Wurst un de Kees, de man in d‘ Koopmannsloaden ov ok up d‘ Wäkenmarkt kopen kann.

Opa hett dorto blods meent, dat us ole Huusschlachter Geerds dat ni nich kloarbrocht hett, de Deerten, de he denn ünnerd Mest har, so schier ovtobunken. He leet an de Knoaken, de he jüüst in d‘ Füüsten har, tominnst noch de Huut an sitten.

Wenn wi ut de Büks mussen, denn gungen wi up d‘ Dönnerbalken achtern in d‘ Schüür achter de laang Riech Koien to sitten – un wenn vandoch een ut de Tied vertellt, he hett sükk noa jedermoal de Hannen wuschken, denn dröff ikk lööv ikk so särgen, dat he nich so heel de Woahrheit sächt.

Hannenwaschken – wenn wi woahrhaftich sünd, dat geev dat föör us Jungs tominnst doch blods eenmoal an d‘ Dach – un dat wee schnoabens, bevöör wi to Beäd mussen. Un wenn wi Jungens dat henkräägen hevvt, denn wur ok dat noch gern „vergääten“.

Un överhaupts wee Woater doch een hooged Good, wat nich eenfach so föör Hannenwaschken verkleit worden drüss.

Tomoal in de moorigen Landsträäken van Oostfreesland de meisten Pütten keen Drinkwoater hergeeven. Schiered Woater wee blods up de sandigen Eilands in de soltige Gägend to scheppen.

Dör vandoagen mit dat „Woater soveel as man will“ ut de Müür, is de Woaterweert doch to een Fläägenscheet verkoamen. Anners wüür de Minschheit up dat Eerdenrund doch anners mit disse Gottsgoav ümgoahn.

Ikk wull dormit ok eelich blods särgen, dat wi dat domoals as Kinner van d‘ Gefööl her woll all rechtens moakt hevvt mit use Spoarsamkeit.

Wat denn ut de Kuul ünner de Dönnerbalken hoalt wur, dat keem doch meist dries in d‘ Tuun un wur dor ünnerspitt. Dorvan wussen un greuden denn aal de Planten un de Früchten, de as Äteree in de Grund seeten, üm irgendwenn up de Disch tokoamen, un us de Buuk vulltomoaken.

Woveel Fäkalbakterin sünd dor woll in d‘ Runnen lopen? Van us Achtersten in d‘ Plumpsklosett, van d‘ Plumpsklo in d‘ Jauchbakk, van d‘ Jauchbakk in d‘ Tuun, van d‘ Tuun in de Tuunfrücht, van de Tuunfrücht in d‘ Äten, van dor in us Buuk un denn har sükk de Kring wäär schloaten. Hett dor ok blods eenmoal een Roadio- ov een Bladdjeminsch een lüütji Reportoasch över moakt?

Ni nich. Wat is us dordör woll nich aal dör de Nöäs goahn.

Kiekkassens geev dat joa domoals noch nich – tominnst nich föör dat eenfache Volk as Schluurenkino. Wi mussen us noch up us eegens Hand wat infallen loaten.

Infull’n is us denn jümmers wat. Dat wee säker mennichmoal föör de Minschkes üm us to nich alltobestich, oaber liekers – hööcht hett us dat jedermoal düchdich, wenn wi wäär een Annern dorbikräägen harn.

So heel van de Welt ov wesen wi joa nu ok nich. Dat geev joa all dat ole Damproadio.

In de Woahnen, in de noch keen Elektrisch dör een Droaht van buten an d Gäävelmüür in de Huusen keem, dor stunn denn achter jeden „Rundfunkempfänger“ een Bakkbeest van Frachtwoagenakku föör de Bedrijf van de Roadiokist, de bi de wat bäter Lüüd ut Hollt un bi de minner utstaffeerden Familin foaken ut Bakkalit wee.

In achtunveertich, glieks noadem dat neeä Geld as Düütschmark de scheddrige Rijksmark ovlöst har, stunn bi us tomoal een hoagelneeän Holltkasten up de Buddelee. Richtich moi bruunsch un sülvern gliem he us ut de schulich Ekk rut an.

„Grundig“ stunn dor in gülden Bookstoavens anschrääven.

Vördem stunn an disse Stää een düsterschwaarten „Volksempfänger“ mit blods een Sender up sien Band, de man hören kunn – de man bit fiefunveertich hören drüff.

De bruunsche Oadi ut Östriek de har joa vöörtieds dorföör sörcht, dat he in jeden Huushollen in d‘ Grootdüütsch Riek ok good to hörn wee. „Von der Maas bis an die Memel – von der Etsch bis an den Belt“ klung dat denn jümmers in de twalf „Duusend Joahren“ dör jedet Huus.

Bi us wee dries ok foaken wat anners to hörn, wenn us Moder un mien öllsten Broer föör de Kist hukelden un hoast dorinkrupen deen, üm dat see d‘ ok aal mitkreegen, wat dor so an „Woahrheiten“ över Düütschland van Günntsiet de Kanoal, van dat ingelsch Eiland dör de Lüchten fluttern de. Mien Broer wee näämich ok domoals all een heel plietschen Fendt, wenn hüm dat dorüm gung, irgendwat in sien Richt to dreien. He har dat binnerwendige in de Bakkalitkist een bietji up Vördermann bröcht, as he dat nööm.

Noadem denn de Wehrmachtsbüppersten hör Teeken ünner dat Kapitulatschonsverkloaren för dat düütsche Militär sett harn, hett sükk dor joa nümms mehr an keert – in de Tied bit dorhen har dat oaber düchdich in d‘ Ooch goahn kunnt. Mit dodscheeten wesen de bruunschen Broers – ok bi us in de Noaberschkupp – up jederfall fix bi de Hand.

An de ole Kist van „Volksempfänger“ drüssen wi Kinner us denn woll all moal an versöken, mit een bietji an dreien üm moal wat hellerdet ov wat düstered Kroaken ut de Membroan to hörn to kriegen. Dor har denn ok nümms wat dortägen to mulen.

Bi dat niege Roadio dor wee da denn heel wat anners. Ov dat keem, wiel dor in buten in een gülden Schrievtoch „Grundig“ anstunn, or ov dat an de Tasten leech, de dat Deert nu to de Knöpen noch har, or ov dat an de Pries leech, dat dor nümms anners as us Voader ankoamen drüss.

As Teeken van de niege Tied har us Moder dor näämich bi Roadioschoster Backhuus hoast 300 Mark up de Loadendisch henpakken mußt. Wu see dat in de domoalige Tied deichselt hett, dat is mi in groode Deelen vandoagen noch een Roatsel.

Dat niege Roadio dat drüffen wi denn man blods noch van wieden ankieken – un sülvst dat wee föör us Voader denn meist alltoveel, wenn he denn in Huus wee.

Van us Kinner hett sükk denn ok ni nich een troot, dat Wunnerwark ok blods antofoaten. Dor wull woll nümms een Pakk Hau riskeeren

Ikk wee jümmers blied, wenn ikk mien Voader nich in Huus wuss.

Wat bruksen wi oaber ok een Roadio. Wi harn doch een moien un langen witten Strand vöör de Huusdör lirgen, glieks bi de School vöör d‘ Diek an de Woaterskant. wi hullen us doch – wenn wi jüüst nich wat anners to beschikken harn – de meiste Tied butendieks up. De groode Düün un de Wischen in Groo un Penner dat wee use Welt. Dor geev dat föör us Kinner soveel to beschikken – wi kunnen dat foaken gannich aal mantjien, un vöör allens reet dat ni ov. Dat geev elker Dach wäär wat anners, wat Neeäs to weeten to kriegen …

©ee

De Söähn . . .

He har wat luut sächt, war he eelich gannich wullt har. Sien Läävdach gung hüm dat „mit Worden bölken un ballern“ tägen de Strääk. Wenn he maark, dat he sülven moal een bäten luuder wur, denn de he meist furrs de Lücht anhollen un de  sinnich bit tein tellen.

Dat hulp.

Wenn ok nich bi hunnerdmoal hunnerdmoal – oaber meisttieds doch. Ditmoal hett he oaber luut to Enn’n schnackt – as wenn dor so een Hoaken is de sükk mit de Tied ovschlitt.

Vör een Joahr har he Moder ut hör Woahnung hoalt – wiel see nich mehr alleen mit sükk un dat üm hör to trechtkeem.

An hör Tüchs kunn man sehn, dat see rünnerkoamen de. See seech nich mehr wat schidderk wee – see seech de Schiet nich mehr, de see sükk bi d’ „ut d‘ Büks goahn“ in de Kleär schmeer .

Hör Behollen wee wäch, un hör Oogen de wullen ok nich mehr so recht.

Grüner Star – hett de Oogendokter sächt, wor he glieks mit hör hengoahn is.

So word hör Welt denn elker Dach een biitji lütker. Blossich hör sükk schkoamen, dat is noch netso groot as dat hör Läävdach wääsen is.

Nie nich een annern Minschen maarken loten, dat man irgendwat nich mehr so kunn – ov wenn een Malör passeert is, dat ton Bipill Schiet in de Büks goahn is.

Dat drüff nümms sehn – meent see. Un moakt dat dordör denn eers to een richtich Malör. See schnitt mit Scheer eenfach de schidderigen Stäen ut de Ünnerbüksen un vertoakelt de in hör Koamer achter de Bäeden.

De heele Ünnerwaschk hett see all in d’ Schiethuus schmäten un so de Rüüren aal verstopt un dat Huus ünner Woater sett’t.

Dat is liekers nich so eenfach, disse tweeWelten in een Riech to setten. Särgen, wo see dat moaken schall, deit he hör dat wiers jümmer wäär – ok woll füfftich moal an d’ Dach. Un nie nich luut un upgeräächt, wiel he sükk särgen deit, dat see dat joa nich mehr ännern kann.

As dat Lääven nu ovlöpt, is hüm as wenn he een Billerbook bekikkt. De Biller ut de verleeden Tieden worden schkaarper – as wenn man in so’n olet Book tüschen de Sieden dat Siedenpapier wächtreckt.

He maarkt jümmer düdelker dat sien Moder ok een anner Sied hett. Wußt hett he dat woll jümmers all – bloß weeten wull he dat woll nie so recht.

De eerste Joahren van sien Lääven dor wee Moders Leevde un Fürsörch as so een warmen Wulldääken, in de man rinkrupen kunn.

As he öller wee, is de Lävenspadd utnanner lopen. Wenn he denn in de Buterwelt moal Waarmte bruks, denn dreih he föör een Settji ähm wäär noa Moder andoal. Wur de Waarmte dor to groot, denn stüür he eenfach wär bi un foahr alleen wieder. So leep dat eelich bestich – wiel een nich de schwaart Sieden van de anner utlääven muß.

Nu wee de Läävenspadd wäär tosoamenlopen – un nu geev dat keen utwieken un ovdreihen mehr.

Moder oaber eenfach ovschuven as so een utgedeendet rötteriged Foahrtüchs, dat up de Schietlech keem, dat kunn he ok nich.

Moder in een Plächheim doon – so as sien Süsters un Broers dat wullen – wiel nümms mehr mit hör utkoamen kunn?

Dat wee heel eenfach wäst.

Säker wee mit Moder nicht mehr licht ümtogoahn – hör düster Sieden wurn jümmer starker.

Oaber wee dat för Moder jümmer licht wääsen, mit de Kinner ümtogoahn? Wiers nich.

See hett nie nich een van hör Kinners wägen sien düstere Sieden wächstüürt.

Anners rüm – för dat Schwacke hett see hör Kinner glöv ikk noch mehr leev hat.

Dat to begriepen un ümtosetten is oaber meist gannich so eenfach to doon.

Sien Süsters un Broers de versöken dat gannich eerst. Un in irgendeen Stünn’n in d’ Lääven is dat denn ok woll to loat.

Moder is keen Tochmaschin mehr, un so givt dat blossich noch een Gleis. He un sien Hülpslü as Trekkmaschin’n, un Moder dortüschen as Woagen – nää, keen Packwoagen mehr. De Dören sünd aal tospiekert – dor geit niks mehr rin un niks mehr rut.

In de düster Koamer in disse Woagen is dat gewaltich an rumoren un hen un herkrüdeln.

Man kann d’ in hör Gesicht sehn, wenn dor wat van binnen an de Schotten haut. Man – dat givt keen Padd mehr noa buten. See versöcht blods jümmer sien Hülpslüü ovtokoppeln. Dat see hüm in hör lütji Welt nich mit anner Minschen deelen moot.

He kikkt jümmer noa vörn un achtern to glieker Tied. Dat geit blossich so laang god, as he sien Nack noch flink genooch dreien kann.

In een Eck van sien Kopp weet he dat woll – he kann dor dries noch keen Bild van moalen.

He denkt mennichmoal, dat is hüm, as wenn he wat bunt anmageln will un sitt vör leddich Farfpotten.

Moders Flöagel sünd nu loahm – man även blods de van hör Kopp. Dat anner, de Liev is so krägel – see is stilkens ünnerwägens. Nie kann see moal ok blods fief Minüten stillhollen.

See is de heele Dach an lopen. Froagen un söken – söken un froagen. Un jümmer blods solaang tofrää, as eenmoal Oahmen düürt.

Wo laang kann he disse Padd noch goahn? Foaken dücht hüm dat, as wenn he un sien Hülp Minschen sünd, van de de een een linker Been hett, un de anner een rechter. Disse beiden droagen tüschen sükk een Minsch, de beid Beenen wäch hett.

Dat is Oabendsbrottied – nu geit dat Spill wär los. Sien Hülp moakt richtich smoakelich Äten. Dat schall ok wat för de Oogen un nich blossich wat för de Moach wääsen.

De eerste Tied hett Moder hüm hör Äten stilkens stiekum toschoaven, as wenn see meen he kreech nich genooch. See muß noch jümmer för hüm sörgen. De Hülp schull dat nur nich sehn. Een Tiedlang hett he dat Spill mitmoakt – blods, dat gung nich laang. See keem nich mehr up Gewicht.

Sied de Tied is elker Moahltied een Quoaltied. Dor givt dat niks mehr to vertellen bi d’ Äten – so över dit un dat. So laang see an de Disch sitten, moot he Moder dat Äten rinschnakken – schnakkt tägen dat Gesicht an, in dat de vertwiefelte Kreech to läsen is, de sükk in de Kopp dorachter ovspeelt. In de Kopp, de nich begriepen kann, dat de Minsch – so laang as he läävt – wat to bieten brukt.

Mennich Stünn’n hett he Moachpien, dör dat Möten helpen to moten, un van dat Spören, dat dat eegen ‚Doon köänen’ ok sinnich minner ward.

Wat moalt dat Schicksoal doch blods för Kreiulen inne Welt.

©ee

De Düvel dreiht en Nöäs

Ov dor woll noch well is up de Eer, de so recht begript, wat dor weltenwiet up Stünns ovgeit mit Corona ov so? Ikk mit mien lütten Brägen mutt mi ingestoahn – ikk begriep dat nich – nich van vörn un ok nich van achtern. Aal Minüt düken in de Billerkist van Tellewischen neeä, anner bit to de Momang de Minschen in d‘ Land unbekennte Gesichten up, üm wat van Vermoden ov bäter van hör Nichweeten in de Gägend to schnuven un to pusten.

Mien Opa sää all jümmers, dat de, de boaven us in d‘ Regeern un Institutschonen hukeln, irgendeen Belangen de eenfach Minschen in d‘ Land nich verkloaren köänt, ov ok woll nich willt ov villicht ok nich dürsen, denn joagen see eenfach de griese Katt dör de Gägend, un de Lüü köänt tomoal niks mehr kieken.

De „Fachlüü“, de dor tomoal ut de Schka van de Riech van Grodkoppigen updüken, röädeln tomeist een heel büld Worden in de Lücht van de Studioluchten, oaber verkloaren doon see ok rein ganniks.

Mennichmoal denk ikk so bi mi, wat woll is, wenneer ikk mörgen froo upwoak un allens is wedder su as dat oahn Corona west is – un ut irgendeen Hörn dreiht us denn een Düvel mit Hörns een langen Nöäs … un verkloart us, dat he us doch blods ähm düchdich in d‘ Trillern joagen wullt har, üm to wiesen, dat he noch dor is …

©ee

15.3.20

Oma Sziebelszopp …

Wat wee dat een gräsich heeten Sömmerdach – de Beerkutschers kunn’n dor hoast nich tägen ankoam‘n – een Weertsmann bölk luut tägen de anner an – de Gasten in de Krööch drööchten all de Halsgatten ut. An de Klüterbuden in d’ Land geev dat bold keen Fuchtichkeit in Buddels mehr to koopen. De Blöä an de Stroatenbööm seegen ut, as wenn d’ all Haarstdach wee – dorbi harn wi man eers Julimoand – un dat ok man eers half. Dat Lääven in de Groodstadt leep överall een poar Trää sinniger – dat Teertüüchs manken de Hüüs wuur all gliemich. Well över Dach nich mit Gewalt ünnerwäängens muß, üm irgendwat to beschikken, de bleev in sien veer Müürn in d’ Schkaa. Oaber as dat so is – jümmers kanns dat nich. So gung dat ok Omoa Sziebelszopp. See muß mit hör tachentich Joahr vandoach up d’ Amt in de Neestadt. „Lebensbescheinigung“ stunn hochdreit up dat Papier. See muß sük beschienigen loaten, dat see noch leev. Amtlich un mit Stempel – för hör Renten – van de see nich recht lääven kunn – oaber ok nich starben, dorvöör weesen dat denn doch noch toveel Doalers. Na – up jederfall – vandoach wee de letzte Dach – bit mörgen muß dat irgendwons up een Schrievdisch lirgen – anners bleev hör Renten in Berlin. Mennichmoal hett see all so bi sükk dorcht, villicht wee dat bäter – denn har de Regeerung noch een poar Pinunsen mehr to verklein. Oaber dat wee denn blossich ov un to hör Denken. De Padd noa d’ Onibus is hör düchdich stuur fall‘n – bi de Hitt. See hööch sükk all, dat see sükk glieks eers een spierke verpusten kunn – wenner see denn in d’ Onibus seet. Oaber schiitendidel – as see endlich in dat Viigöäkel van Klöäterkassen rinklautert is, sünd de hollten Banken aal besett. Middachstied is – de School in de Noaber-schkupp is ut. De halfwussen Jungs goahn düchdich tokeer up de Sitzen – nümms steit för Omoa Sziebelszopp up. Na ja – de neeä Tieed – denkt see so bi sükk – oaber so’n bietji kraabt hör dat doch an de Gaal. See steit tüschen de Riegen un tikkert aal so sinnich mit hör Handstokk up de Footdääl – jümmers een Schlach luuder. Van dat Jungvolk keert sükk nümms dor an. Dat eenzich wat van achtern, ut son schnöäselich Muulwaark, kummt is: Oma hör auf zu kloppen – du nervst!

Omoa Sziebelszopp deit as wenn see dat nich hört. Twee – sass dreemoal suust disse Spröäk denn noch över de Banken hen. Tomoal sächt een heel nümigen Fendt to hör: Oma – zieh dir ein Gummi über deinen Stock, denn haben wir unsere Ruhe! Kiek – un wat sächt dor Heti Sziebelszopp netso nümich to de Wiesnöäs? Mien Jung – har dien Voader sükk vöör Stükk ov wat Joahr‘n man een Gummi över sien Stokk trukken – denn kunn ikk mi nu dor hensetten wor du jüüst sitten deist.

©ee

Rägendroapen . . .

In us Noaberkuntrei steit an d‘ Kanoal een wunnerboaret Boowark ut Frollein Marias Tieden – Oldmarienhuusen. Eelich sünd dat blossich de Resten van dat ole Vöörwaark, de dor so moi in d‘ Land stoaht. Dat Buurnhuus – dat up de Warft stuuv dortägenan licht – dat is in loatere Joahren upsett wuurn. As Domänengood an een Buur verhüürt.

In lange un sture Doagen ween dat stollte Ploatzen – oaber as dat so goahn is mit Buurn un Land in us neeflüchtige Tied – dat Utkoamn wuur jümmers leeger. Well sük nich för de Masse verbuugen leet, de kunn bold up sien Hoff verschmachten.

Un so is ok disse Domäne as Stoatsgrund utmustert un verköfft word’n. Dat geev in Ollnbörch ov Hannower joa wäär Pinunsen för de een ov anner neeä Stoatskarosse.

De Amtsperson’n hebbt joa wiers nödiger, dat man hör mit ’n blengerigen Steern up veer Röä dör de Gägend krüdelt – as so’n poar schmachtich Landlüü een Lääven oahn Nod. Liekers – de Domäne har een neeän Eegendöömer un wee joa nu keen Domäne mehr.

Van de ole Pächtersfamili stunn de Dochter noch in d‘ Lääven. See har dor jümmers noch hör to Huus. Dat ganze Bild wee een Eiland to’n verpusten – een Paradies in een wöösten Welt. Mit’n lüütjien Teestuuv för de Minschen, de vöörbi keemn – mit een büld bunte Vöägels buten, in alle Grött’n un Klöären.

De neeä Eegendöömer har oaber ’n büld Frünn’n, de aal scharp up dissen blanken Steen ween. So is denn ’n Brett upstäelt wuurn – un dat ganze to Papier updeelt word’n. De een kreech de grode Schüür – üm irgendeen Spiegöäkenkroam uttostelln – in de Burseldeel wuur een ole Schmää inricht, un de lüütji Teestuuv bleev bi de Pächtersdochter. Bi de neeä Eegendöömer in d‘ Kantor seeten ok woll Lüü, de keen Middelschott in d‘ Nöäs harn.

Wo anners will man sük verkloarn, dat see in de grode Schüür över de Utstellung een düüret Teltdakk intrekken leeten. Nu kladdert dat rötterige Schüürdakk stilkens up dat Telt. Een Minsch mit Bott för Denken in d‘ Kopp har wiers för de Doalers dat Schüürdakk in Richt setten loaten. As ik all sächt hebb – dat fääl’nd Middelschott in d‘ Nöäs.

So – ov hoast so sücht dat ok bi dat Teestuuvendakk ut. Annerletzt seeten een poar Froolüü van d‘ Landvolkvereen bi Koffje un Koken wat to beschnakken. Doran köänt ji sehn, dat de Pächtersdochter weltlüftich is – in de Teestuuv givt dat ok Koffje. Minnoa Südhoff moal jüüst mit bunte Wöör Biller van Rägen up een drööget Land – up hör letzde Reis wee see in d‘ Sudoan wäst – as dat buten mit een gewaltigen Dönnerschlach anfung to geeten. As ut Emmers full dat Woater van boaben doal. Man stäel sük de witte Koffidisch vöör – de bruunschwaart Koffje in dat düüre Porzelloan – un van de Dekk drüppelt dat Woater in de Taasen. Nümms wuss ov dat Malör so richtich wat to särgen – blossich Minnoa Südhoff – de har moal wäär aal in d‘ Grääp. Kiek – sächt see – nu köänt ji de Ungerechtichkeit in d‘ Welt sehn – in d‘ Sudoan verdrööcht de Natur – un hier strullt de Herrgott us all in d‘ Koffje!

© ee

ewaldeden©2013-01-13

und in Hochdeutsch dort

https://christinvonmargenburg.blog/2020/02/25/regentropfen/

Woarüm hett de Modersproak mi soveel to bedüüden?

Ikk hevv mi all mennichmoal froacht, woarüm Modersproak bi aal Minschen in Kopp un Haart nich de sülvige hooge Weert hett.

Föör mi givt dat blods een Verkloaren – man mutt eenmoal bi annern beläävt hemm’n, wu deep Modersproak in een Haart Wuddels schleit, wenn see denn in d’ Kindheit van een Minsch wussen is. Denn is Modersproak as Giersch, man kann hör an d’ Liev goahn as man will – see faangt jümmers wäär an to wassen un bleuen. Sülvst denn, wenn man füfftich Joahr nix van hör hört un sehn hett.

Mi is so een Belääven schunken worden.

Ikk wee man eers een poar Joahr so old, dat ikk mien Schootüüchs jümmer in de sülvige Gröttde koopen kunn. Ikk stunn in de Tied nachtens achter d’ Tresen in d’ Casino van een honorigen Peerbedriif in een rheinlandschen Grootgemeend.

Vöör mi har ikk Dach föör Dach Minschen ut alle Winden, de ok netso buntklöärich schnakken deen, as hör Herkoamen verscheeden wee. Achter mi in de Köäken har mien Moder dat Regiment in d’ Füüsten.

Tüschen Köäken un Tresen leep de ‚Kommunikation’ up Platt hen un her – liekers vöörn in de Gaststuuv Hochdüütsch ansächt wee. Alleen all üm Havarien bi d’ tägensiedige Verstoahn ut de Padd to goahn.

Wiel mien „noa achtern prooten“ anners as dat „noa vöörn schnakken“ leet, fööl sükk een Deel van us stoadich Gasten van mi as Steefkinner behannelt, un har mi deswägen verdönnert, schnaas noa Middennacht ok noa vöörnhen blods Plattdüütsch to schnakken. De meesten kunnen mi joa middelwiel all good verstoahn, denn Oostfreesland mit siene Eilands wee so mennicheen dör de Riederee ok nich mehr frömmd. Wenn ikk mi an disse Uploach moal nich an hollen de, denn muß ikk föör de heele Bagoasch in d’ Krooch een utdoon. Ikk hevv selten een utdoon mußt.

An een grieseligen Haarstdach seech ikk schnoabends ünner us Gasten een frömmdet Gesiächt. Een middelöller Riederspoar ut de Noaberschkupp har een Unkel ut Bajuwarien to Visit un har de in d’ Krooch mitbrocht. Son bietji fööl dat ole Mannsbild sükk woll an de verkeerde Stää versett – so as he ovkant in de Ekk hukel. Ikk spöär dat woll, oaber de Bedriif har mi so fast in d’ Greep, dat ikk de eerste Stünns dor över wächkoamen bün. De Oabend kreech all laang Hoar as de Bedriif wat sinniger un de Gasten wat ruhiger woorden. Ikk kunn mi tüschenin ok allmoal een poar Minüten verpusten, un dat frömmde Gesiächt har sükk schiens inläävt.

Klokk Middennacht muß ikk denn joa noa Plattdüütsch röverwesseln. Twee Minüten vöör de Tied keek nämich all jeden noa de Klokkwieser över d’ Beerhoahn un luur up een Tresenschlukk – jümmer in d’ Achterkopp dat Denken, hoapentlich vergätt he vandoach dat Plattschnakken.

Noa mien eersted Plattdüütsch räsoneern muß ikk furss in de Köäken suusen, wiel in de Paan Stükk ov wat Speegeleier hochkant an broaden ween, un de Köäksche all Fieroabend har. As ikk noa eenmoal dreien ut de Köäken trüchkeem, keek ikk stuv in een oled Mannslüügesiächt, dat Troanen in d’ Oogen har. See leepen all langs de Knitters in sien griesen Boart.

Mi schoot heet in, ov dor woll wat gräsichs van Dach koamen wee. Oaber nix van wat Leeges wee geböört.

He hett mi noa een poar Minüten denn weeten loaten, woarüm hüm dat Haartenswoater överkoamen is.

He wee gebürtich ut Oostfreesland un in d’ Öller van achtein Joahr har hüm sien Waarkeree up de Günntsied van d’ ‚Weißwurstäquator’ trukken.

Szäßtich Joahr har he keeneen Plattdüütsch prooten hört. Nu wee he dör mien Schnakkeree in sien Denken un Föölen tomoal wäär de lüütji Jung van d’ Diek, de van Oma in d’ Aarms noamen un an hör weeke Böst dukelt wuur, wenner hüm moal irgendeen Bedrüüs dat Haart schwoar mook.

© ee

Tüschen Hoosten un Schnuuven . . .

Dat wee de Tied, as mennichmoal noch twee Morsen in een Büks paasen – so tüschen köärtgoan un Neeanfang. De ole Rägeln ween fiefunveertich in een deepet Lokk schmäten wordn – an de Gebruksanwiesung för dat neeä Stoatsgebilde ween de Geleerden noch an schoostern.
Jedereen seech to, dat he dör de Tied keem. De een bäter – de anner wat schlechter. Wat de Minschen aal moakt hevvt, üm up de Been to blieven – vandoach keemst dorför in d‘ Schkapp. In Nottieden sücht man dat ’n bietji anners – eenfaker. Liekers – wi seeten mirdenmanken up dat Karssell, un hevvt us mitdreit. Us Kinners keem dat joa lichter an. Wi harn us faste Regularien. Wee up de Noaberschupp een dodblääven – Truurkoart henbrengn – een Stükkji Botterkoken mitnääm’n. Wee in een Huusholln Konfirmatschon ansächt – ’n Koart henbreng’n – ’n Stükk Botterkoken mitnääm’n. Wi mussen us blossich eenigen, well van us an d‘ Riech wee. Anners gung dat ov, wenn Twee sükk funn’n harn un wullen hör Kroam tohoopschmieten. An Pulteroabend gung’n aal Kinner ut de Stroat hen to Schkandoal moaken. För us wee dat jümmers so een lütt Winachen. De groode Scherbenhopen schull dat Bruutpoar Glükk brengen – un us Koken, Boischies un Brause.
Tägenöver bi us wee Hochtied ansächt. Us Ollen ween aal nööcht mittofiern. Wi Kinner kunn’n de Tieds rein nich ovtööven. Tellers un Taasen harn wi all wäkenlang in de Noaberschkupp tosoamenschluurt. Eenfak wee dat wiers nich, denn wenn an d‘ Steengoot wat ovstöätt wee, wur dat joa noch laang nich wächschmääten. Wi ween oaber joa fliedich – dat Bruutpoar muß doch wat boaden wuurn. De Dach wee dor – un wat kreegen wi middachs to weeten? Vöör de Huusdör pultern dat muß utfall’n – de Bröögamm kunn dat nervich nich verdroagen! Wat deit so een denn eers hieroaden! Nu stunn’n wi dor in us lüütji Hemd, un mussen us wat infall’n loaten. Allto stuur is us dat nich ankoamen. Un wiel wi wussen, dat is nich dat nervige – dat wee de Grannichkeit – keem us Idee ok ut de ünnerste Schuuv. De Oabend keem – in dat Hochtiedshuus wee de Fierderee düchdich an d‘ lopen. Wi seeten mit een Drufel Kinner bi d‘ Noaber an d‘ Schlootskant, un harn d‘ aal in d‘ Ooch wat dor so geböör. De Schlukkbuddels för de döstich Gasten stunn’n buten up d‘ Hoff – in een Balli mit Woater. Van wägen de Köölichkeit. Leverant wee mien Moders Schwaartbranneree. As van dat goode Tüüchs all düchdich wat dör de Halsgatten suust wee, hevvt wi ähm dorför sörcht, dat de Buddels wär een bäten vuller wurden. Jeden van de Jungs struller dor een Ennen in – dat wee denn för binnerwendich. Dat dat buterste ok dorto paasen de, harn wi twee Marmeloadenemmers vull Jauche up de böäverst Trapp van de Huusdör sett, un mit ’n Enn’n Tau an de Dörklepp fastbunn’n. Un denn fungen wi an to pultern. Keen dree Minüten düür dat – de Huusdör flooch noa binn’n up – un een wütrigen Bröögamm stunn bit an de Enkels in Schiet. För dat Bild hevvt wi geern up Boischies un Brause schääten. Vandoach denk ikk mennichmoal – wenn us Bröögamm nochmoal in sien Lääven freet hett – pultern hett he wiers nich mehr van d‘ Programm ovsett.

© ee

Een Word to us Modersproak

Nedderdüütsch – ov hier bäter bekennt as „Plattdüütsch“ – wee bit kört noa d’ Ennen van de eerste Weltenbrand (de eerste Weltkreech) in Oostfreesland – so as in d’ heele anner Noorddüütschland ok – Ümgoahns- Verkeers- un Schoolsproak vöör dat Hochdüütsche. Dat wur spitzkantich anners, as de Mestersch föör de oostfreesk/noorddüütsch Schoolen ut anner Landsträäken in d’ Plattdüütschland in Dennsten sett worden sünd.

Van dor an wee dat goaelk, dat de Kinner in d’ School van nu up glieks blods noch Hochdüütsch schnakken / proten / küüren drüsen.

Kinner, de ut rein plattdüütsch Öllernhuusen kwammen. Wat dat domoals mit de Kinner doahn hett, dat lett sükk bit vandoach spöären.

Dit döäsich Waark van Mesters un Schoolverwalten in disse Tied hett in de Koppen van een büld Minschen dat Denken fastspiekert, dat Plattdüütsche een döäsigen Sproak is un Minschen de plattschnakken dorüm ok blods döäsich weesen köänt.

Van de meesten Öllern word siet disse Tied mit de Kinners blods noch Hochdüütsch schnakkt. Ok in Huus – ovwoll man dor foaken sülvst in dat Hochdüütsche nich good to Foot is.

Plattdüütsch is dör Hochnöäsichkeit und Ballköppichkeit van Studeerden up de Verleeserstroat sett worden.

In veele Koppen is bit vandoach dit Denken bleeven.

Wi willt mit us Doon dorto bidroagen, dat dat nich so blivvt.

Wi willt wiesen, dat us Modersproak een leevigen Sproak is – föör dat van Güstern, föör dat van Vandoach und föör dat van Mörgen.

Man moot us Plattdüütschsproak blods oahmen loaten un nich stoadich de Lücht ovschnöören, denn een Sproak, de föör Gewalt blossich up „Döntjes“ un „Vertelljes“ fastlächt ward, de is wiers bold wüggelk kollt un dod.

Wi willt de Kuulengroabers van us Modersproak ton Düwel joagen, bevöör dat heel un dall to loat dorföör is.

ewaldeden

Ein Wort zu unserer Muttersprache

Plattdeutsch war bis kurz nach Ende des ersten Weltkriegs in Ostfriesland Alltags- Umgangs- und Schulsprache Nr. 1

Das änderte sich mit dem Einsatz auswärtiger Lehrer im Schulbetrieb. In der Regel mussten die Schulkinder von jetzt auf gleich in der Schule Hochdeutsch sprechen. Kinder die aus rein plattdeutschen Elternhäusern kamen. Mit fatalen Folgen für die Kinder.

Diese bittere Erfahrung hat die Menschen in den nachfolgenden Generationen dazu bewogen, im Umgang mit ihren Kindern das Plattdeutsche abzulehnen – nicht im Umgang einzusetzen. Plattdeutsch war durch die Arroganz der Lehrenden auf die Verliererstrasse geraten.

In vielen Köpfen ist bis zum heutigen Tage das Denken aktiv, dass Plattdeutsch doof sei.

Dem wollen wir mit der Pflege unserer Muttersprache entgegenwirken. Wir wollen den Menschen im Lande – und vor allem den Verantwortlichen im Bildungssystem unserer Gesellschaft – zeigen, dass Plattdeutsch absolut eine lebendige Sprache für alle Bereiche ist. Man muß sie nur atmen lassen und ihr nicht ständig die Luft abdrücken. Eine Sprache, die nämlich willkürlich nur auf „Döntjes“ und „Rückwärtsgerichtes“ eingeengt wird, die ist bald wirklich tot. Wir wollen die Totengräber unserer Muttersprache verjagen, bevor es zu spät dafür ist.

©ee

Plattdüütsch in Kinnermund . . .

Ji weeten joa – ikk bün in een Kuntrei upwussen, in dat Plattdüütsch heel nich belangriek wee. Dat Düütsche har dat man all stuur genooch, de Kopp boaben to hollen – wiel – so een Gemengsel van Herkoamers in een Staddje tohoop – dat wee all wat seltens. Ut aal Ekken un Hörns, wor dat Hoakenkrüüz een Tiedlang dat wichtichste Teeken wee, har de Regeern de Minschen tosoamenkrüdelt, üm groode Kreechsschkeepen to boon. Mit de Scheepenboeree harn wi lütt Schietbüdels joa eelich niks to kriigen – liekers worden de joa ok tomoal nich mehr brukt – wiel sükk de Gesellschkupp in Düütschland dreit har.

Bi us in de Stroaten un mang de Hüüs wuur buntklöärich bit Stiekelwierdüütsch schnakkt – dat geev hoast keen Oart van Wordenkliesteree, de nich to finn’n wee. Wi Kinners hevvt denn us eegen Sproak tosoamenschoostert. Hollen hett sükk dat bi de Minschen, de ni nich ut dit Kuntrei wächwääsen sünd, bit vandoach. Man nich mehr so up de eerste Oart – oaber doch. Wenn ikk moal wäär mit een van domoals in Schnakk koam, denk ikk mennichmoal, mi dreit well een Mest in d’ Oorn üm.

Na – liekers. Ikk bün woll all as Oostfrees up de Welt koamen – ikk kunn näämich eder plattschnakken, as up düütsch Papa särgen.

So’n poar knustige oostfreeschke Sproakholler geev dat oaber joa ünner de Ölleren in de Noaberschkupp – so as us Melkbuur Fidi Folkers in sien lütten Klüterloaden.

Bi Fidi Folkers in sien Melkbuud kunn man aal dat kriegn, wat in d’ Huushollen so nödich wee an Äteree. Oaber noch mehr kunn man as lütji Büksenschieter mitkriegen, wat de Ollen sükk to vertelln harn. So’n neeschierigen Höönermors hett joa groode Oohrn. Nu stunn ikk moal wäär mirdenmaken een poar stäävige Mannslüübeen’n – un wee an luustern wu dat boaben mien Köäsel woll hen un hergung. Fief Pund Schwaartbrod schull ik hoalen, har Moder mi updroagen. Well mi een spierke keänt, de weet joa, dat ikk överhaupts nich neeschierich bün – oaber weeten much ikk d’ domoals ok all aal geern.

De Mannslüü schnakkden tüschen Piep un Priem över de Joageree – nä nä – nich över dat joagen achter de Froolüü an – sowat schinants denn doch nich – nä – dat gung över de Hoasenjacht. Ikk har mien Oorn bit an de Achterskant oapen, dat mi ok jo niks van de Schnöäteree dör de Nöäs gung.

Ikk har gannich spitzkräägen, dat ik all an de Riech wee, Tomoal frooch Fidi Folkers mi achter sien Tresen wäch wat he mi denn goods doon kunn. Un wat keem ut mien Halsgatt schoaten, as ut een Jachtgewehr – fief Pund Hoasen schall ikk hoal’n, Unkel Folkers.©ee

ewaldeden

Fidi un sien Prunkstükk

Fidi wee van Huus ut Schooster – sien to Huus dat leech in dat mekkelborgsche Plattland – in Ludwigslüst. Sien Voader harn see an d‘ söämteinsten in d’ Junimoand dreeunfüfftich dodschoaten.
Van dissen Dach an gung sien Lääven een annern Padd, as dat noa sien Meen’n eelich goahn schullt har. Studeern up een Pastersstää seet woll in sien Kopp – dat wee hüm oabers nich vergünnt. Schooster is dorbi rutkoamen – oaber dat is een anner Geschicht, över de ikk noch schrieven moot. Up jederfall hett dit Geböören hüm dorto brocht nägenteinhunnerdsärßunfüfftich – noa de ungarsch Variante van dat Spill – bi Nacht un Nävel mit sien groode Leevde över de gröön Grens in de Bundsrepuplik to trekken.

Irgendwonns in’n Südwesten – dat wuß he – geev dat de Bedrief Salamander. Salamander wee ok in dat anner Düütschland een Noam. Dat oaber Doon un dorwääsen leeger is, as Hörn un Hoapen – dat hemm’n he un siene Edi gau spitzkrägen. Een Schooster wee näämich bi Salamander ok blods een Schooster – un keen Paster.
So hett een Tofall hüm denn mit Minschen tohoop brocht, de ok woll nich mehr in de Kuntrei läävden, in de see hör eerste Krei doan harn, oaber de tominnst mit hör Schnakken stükkwies de sülvige Padd gungen.

Fidi wee een plietschen Schooster – he kunn good mit Hoamer un Spiekers ümgoahn, un hett denn ümsoadelt up wat Holltens. Dat har wiers ok wat mit lopen to doon – oaber man jüüst van de anner Kant – dat wee Parkett.
He bruks blossich noch läär’n, nich mehr up Footen dör sien Aarbeidslääven to goahn – up Kneen krupen wee van Stünnds an de Oart. Dat hett he so good henkrägen, dat he dat twee Joahr loater all up sien eegens Hand mook. Fidi wee so mit Liev un Seel dorbi, man kreech hüm hoast blod’s noch in Aarbeidsbüks to sehn. Dat Footdeelen moaken kunns hüm anrüüken – Liim un Hollt.

Dat keem all van binnerwendich – un dor wee he stollt up.

Anners sien Edi – dat lüttlüühaftige Edith har see ovlächt – Edi klung so noa groode Welt. Un verrafftich – so’n spierke kreech see elker Dach dorvan to foaten. Een Stää as Schrieversche wee hör tofallen, un dat Schikksoal har de Schrievdisch in d‘ Vöörkoamer van Professer Sowieso vöör hör freemoakt. De Nachten brorgen de beiden jümmers noch in de lüütji Dakkwoahnung ut de Anfangstieden to. Wiel – mit Ovlärgers planten hullen de beiden sükk trüch. Ov Fidi sükk in gewisse Momanken trüchhull, oder ov see een Sperrwark inboot har, dat schall hier nich an d’ Lucht koamen – up jederfall wee dat Lääven oahn Kinner een Enn’n goaelker. Tominnst för Edi.
Wenn de Koamerdör achter hör in d’ Schlött fallen wee, kunn see hör Pelzmannel – un wat see anners noch in d’ Schkapp hangen har – utföärn. Dat de see mit soveel Plesäär – wenner see noa Huus henkeem, hungen noch stilkens Stükk ov wat Mannslüüoogen an hör Kleedoasch. Dat bruk see woll. Wat see nich bruken kunn, dat wee Huusholln un wat dormit anhung – oaber dat kunns joa van buten nich sehn.

Bit een bi d’ Rieten in d’ Bäed vergäten hett sükk trüchtoholl‘n. Nu hulp joa aal niks mehr – de beid harn wat ansett’d. Een Tiedlang kunns joa bi Edi noch niks sehn – oaber denn seet een Kleed hier ‘n bäten stramm – een Büks kneep dor – wat schall ikk jo särgen – Edi wee drachtich. Nu wee dat ok niks mehr mit de schulige Dakk-Koamer. Een grötter Woahnen muß dorher.
De wee ok gau utkäken – nu bruks blods noch dat Meubelmang dor henbrocht warden. Een Föör vull mit Schappen un Dischen un aal wat noch so an lütt Kroameree to so’n Huusholln tohört – un twee Föör mit Kleeärwaark!

Dat harn wi flink achter us brocht.
Un denn sää Fidi – as wi schnoabens bi d‘ Beer seeten, heel schinant: Nu mooten ji mi noch ähm helpen, anbesten vanoabend in düstern, wi hevvt dor noch ’n bäten wat up d‘ Böän.

Tja – un dit up d‘ Böän – dat ween denn dree Föör vull Schiet. Woll duusend Tuten mit Höönerknoaken un wat anners noch anfaalt, wenn in een Huusholln nich koakt ward. Edi har dat Ovgefall eenfach aal up d‘ Böän rupschmäten.
Bi dit Waark is mi kloarworden, dat ole Spröäkwöör nich ewich holln. Wo sächt man bi us? Boaben bunt un ünnern Strunt? Bi Edi wee dat Ünnern bunt un boaben Strunt.

©ee

Bild von Matthias Böckel auf Pixabay

Givt dat wat lekker’s?

Tee – dat is doch verrafftich een lekker Gedränk
wo schall ik jo dat am besten verkloaren
hört man von Menschen lautes Gezänk
dann weiß man fast sicher
bei denen hat Tee gewiß nichts verloren

denn wenn een Köpke Tee vöör een steit
„ostfriesische Mischung“ van Klöär un van Schmoak
up de een witt Wulkje sükk wiesen deit
keert man sükk de Düwel
üm anner Lüüs Soak

Tee – dat is wat för d’ Vergnöögen
jeden an d’ Toafel kikkt netso blied
un deit sükk över de annere höögen
wor Tee is dor givt dat keen Striet

Tee die heftigsten Wogen glättet
die krauseste Stirn verschwindet
als hätte der Herrgott den Ärger geplättet
Tee alles und jedes aufs feinste verbindet

Tee de sörcht stilkens för Ruh un för Frää
wor Tee drunken word
dor is allens up Stää

©ee

Dat Joahr geit to Enn’n
Das Jahr geht zu Ende ..

De Tied, de löpt …
Die Zeit, sie läuft …

Heel sinnich geit dat Joahr to Enn’ –
Sachte geht das Jahr zu Ende

dat Winachtsfest steit kort bevöör.
Das Weihnachtsfest steht kurz bevor

Nich mehr laang is dat noch hen,
nicht mehr lange ist’s noch hin

denn steit de Winachtskeerl vöör d’ Döör.
Dann steht der Weihnachtsmann vor der Tür

Hinnerk schuult sükk achter Moders Kleed,
Hinnerk versteckt sich hinter Mamas Kleid

Grit verkruppt sükk ünner d’ Disch –
Grit verkriecht sich unterm Tisch

de Hund de huult een Winachsleed
der Hund der heult ein Weihnachtslied

un de Katt frätt de Sylvesterfisch.
Und die Katz frisst den Silvesterfisch

Opa tellt sien Hannewakker,
Opa zählt den Kautabak

ov de noch bit noa Neejoahr rekkt –
ob er noch bis nach Neujahr reicht

Oma froacht de Stuutenbakker,
Oma fragt den Stutenbäcker

ov ok sien Klöben dit Joahr schmekkt.
Ob auch sein Klaben dies Jahr schmeckt

Voader de hett groode Sörgen,
Vadder der hat große Sorgen

sien Cloaskostüm sünd Lokken in –
im Klauskostüm sind Löcher drin

sükk eenfak dat van d’ Noaber börgen,
sich des Nachbarn seins zu borgen

dat kummt hüm nich so fell in d’ Sinn.
Kommt ihm nicht so schnell in den Sinn

An de grööne Dannenkroon –
An der grünen Tannenkrone

dor an de hooge Deelenböän –
dort an der hohen Dielendecke

dor braant nu all de veerde Keers
da brennt nun schon die vierte Kerze

un sächt, bold kummt de Heergotts Söähn.
Und sagt bald kommt des Herrgotts Sohn

Drüm lächt bi d’ Kant, wat jo bedrütt
Drum legt beiseit’ was euch bedrückt

un hööcht jo an dat Häävenswaark.
Und freut euch an dem Himmelswerk

Fiert mit hum doch eenfach mit –
Feiert einfach mit ihm mit

un goaht dorto ok in de Kaark.
Und geht dazu auch in die Kerk (Kirche)

©ee

Auf Biege und Breche

Auf Biege und Breche
will da ein Jemand

‘ne einheitlich Spreche
mit emsig Getreibe –

will dieser Jemand
auch uniform Schreibe.

Uns’rer Muttersprach Wohl
ist DAS nur noch abhold –

wo steht nur der Jemand,
wer löhnt seinen Sold?

Der Muttersprach Leben,
gleich wo in der Welt,

lebt vom Nehmen und Geben –
und nicht bloß von Geld.

Sie lebt von reg’ Literaten
und von der Sprache der Herzen.

Wenn wir sie nicht leichthin verbraten
ist sie wie das Dunkel der Welt

erhellende Kerzen.© ee

ewaldeden2019-09-30

Tomoal weet wi, woarüm Wiehnachen is…

© ee

Twee Kersen

Tweekersen-Sönndach is vandoach —
dor much ikk wat to särgen,
twee Luchten brann’n, gannskeen Froach,
inmirden grööne Dannen …

dat lett so freedelk – oahn Gelaarm —
inmirden van de Weltens Kollt
lett dat so schulich waarm,
uns sächt us, Winachten is bold.

Loat disse Dach denn saacht verstrieken,
loat buten Huus de Olldachswelt —
du spöärst Bedrüüs denn van di wieken,
föölst woll di ünner Häävens Telt.

© ee

8.12.2019
Ewald Eden

Mien Haartblood

Oostfreesland – miene Heimoat
wat büst du so moi –
du büst un blivvst mien hilliged Land.

Ikk kann heel nich mit Worden verkloar’n
wat mi ümdrifft wenn ikk an di denk.

Ikk leev di – ikk hevv di so geern –
de Gröönte, dat Moor un de Strand,
ünner de Hääven, de lücht as een Steern.

Bün blied dat ikk in Oostfreesland gebor’n,
dat is för mien Lääven dat gröttste Geschenk.

Liekers wor in de Welt ikk ok bün,
liekers wor ikk mien Joahren verlääv –
aal dat dor buten
dat is veelsto minn,
aal dat dor buten
ikk geern för Oostfreesland hengääv.

De busige Stiem boaben up d’ Diek,
de sandige Padd noa d’ Füürtoorn andoal –
de Korben dor buten in d’ Schliek,
de dor sitten up de knustige Eekenpoal.

Aal dat geit dör mien Haart un mien Seel –
ikk seech de Peerblööm’n geel över de Penner lüchten,
wenn ikk mi dör de groode Stadt quäl –

un wünsch mi blods eens …

noa Oostfreesland to flüchten.

© ee

Wihnachten steit vöör de Dör

Diederk . . .

O abendbrotstied is över d’ Huus fall’n. Buten gliddert de blanke Fröst över dat Land un Schneegrieseln licht in d’ Lücht. In dree Wäken is all Winachen.

Buur Diederk kummt pulterich in de Köken – he kloppt sükk de Aarms, dat dat Blood dor binnerwendich wäär anfaangt to loopen. De Döör is achter hüm noch gannich wäär in d’ Schlött fall’n, dor bölkt he all los: „Tini – moak mi man gau een stieven Grog – veer Stünn’ns hevv ikk an d’ Schossee stoahn – de Bulldoch har doch verrafftich een Plattfoot. Schmitt Gerds kunn mi nich so flink een neeän Reifen besörgen.“

Sien Nöäs de is vöör Koal rein blau anlopen.

„Ikk har all in d’ Kiwi, dat ji wäär bi Emil Egts in d’ Krooch verhoagelt weesen,“ schleit hüm dat füünsch tomööt. Tini, wat sien Froo is, de steit an d’ Köäkendisch – vöör sükk hett see een grooten Schöädel mit Deech stoahn. See steit hochkant mirden in de Winachsbakkeree.

So as see de Eier över de Kant tweihaut – man kann hör de hillige Gnadderichkeit ansehn. Und hörn kann Diederk de ok: „Ikk wull di Hinnerk all achteran stüür’n.“ Hinnerk is siet veertich Joahr up de Ploatz – van sien Schooltied an is disse Burderee sien Tohuus. Bi Diederks Voader is he all as Jungknecht wäst. Wenner hüm moal een froacht, wat denn sien Boantje in de Bedriif is, denn antert he foaken mit een schmüstern: Ikk bün de Grootmaid – Mädchen für alles – löpt dor denn noch achteran för de, de nich weeten wat een Grootmaid in Mannslüükledoasch is.

Tini hett sükk van d’ Disch wächdreit. „Dat hevv ikk denn oaber doch loaten – wiel – övermörgen is Vullmoand – un bevöör Hinnerk ok noch wäär verszakkt . . .“

See schnakkt nich wiider, de Kädel faangt näämich jüüst an to fleuten. De Groglöäs pingeln hoast so fien as Winachsklokken. Ut de bruunsche Buddel klukkert de Rum in de Glöäs, as de Rotwiin Sönndachs in de Kaark dör de Paster sien Halsgatt. Dat Rüken van de goode Stoff ut Jameikoa trekkt as so een Foahn över de Disch hen.

Oma Gretoa, de mit an d’ Disch sitt, de kricht all krüllern in d’ Nöäs. Diederk stött sien Froo an: „Nu wees man nich so knieperk, Tini – twee duumenbreet Genever mooten dor all inwääsen – anners köänt wi joa glieks Schöädelwoater drinken.“

Tini moakt heel groode Gluubschoogen: „Wat heet denn wi? Ikk will vöör dien Moder un mi een Grog moaken. Vöör Hinnerk un di do du dat man sülvst – ikk bün doch keen Krööger.“ Diederk hollt nu leever still – sien Brand van eergüstern, de sitt Tini noch hoch.

Noa d’ Schwienovläävern bi Dudens Veewacht hevvt he un Hinnerk doch verrafftich twee heele Birgen versoapen – oaber moal eerlich – wat schöält Mannsbiller anners ok doon, wenn see bit mörgens üm veer in d’ Krooch tohoop sitten?

Tini besinnt sükk denn oaber doch anners, un laangt noch twee Glöäs ut d’ Schkapp.

„Roop Hinnerk man ähm rin – de is noch in d’ Koostall togaang“ – sächt see all een spierke sinniger to Diederk. Diederk bruukt oaber schmoals gannich dör de Achterköken to bölken – Hinnerk steit all in de Dör – för middelamerikoansche Soaken hett he schiens een gooden Nöäs. „Na – Buur, wi mooten mörgen woll hen to Dannenbööm schloahn – dat word Tied – de eersten Upkööpers ween över Middach all dor“ – brummelt he vöör sükk hen. „Winachen steit vöör de Dör“, sächt he noch halvlastich achteran.

„Well steit vöör de Dör?“ kreit Oma Gretoa dortüschen. See hett Hinnerk sien Schnakk nich recht mitkräägen, wiel hör Oohrn nich mehr bestich to Foot sünd. Un wenn Oma Gretoa wat nich mitkricht, denn is dat nich good.

„Loat de aarm Keerl doch rin – de kricht joa iiskollt Footen buten. He kann doch een Grog mit us drinken.“

Diederk pruust vöör Lachen so in sien Grogglas, dat de Speuters wiet över de Disch fleegen.

„Mien Jung, dat is heet – du mutts ok nich so biersich wääsen bi d’ drinken – hier näämt di doch nümms wat wäch – de Keerl, de buten steit ok wiers nich – to Hinnerk – nu nööch hüm doch rin!“ Oma word all rein füünsch – see will woll för Gewalt weeten, well dor woll för de Dör steit to luuren. Tini de kann bold nich an sükk hollen un word all twee Trää luuder:

“Oma – Hinnerk hett sächt, Winachen steit för de Dör …!“ „Och soooo“ – Oma foat rein beruhicht mit beid Hannen hör Grogglas üm d’ Liev – „de loat man buten stoahn – ikk hevv dorcht, dat wee een van de Noabers.“

Un wenn ji nu heel verdwarß för d’ Joahr up Winachen luurt, un jo wunnert, dat dor niks kummt – denn schluurt man ähm bi Tini un Diederk vöörbi – dat kann näämich good angoahn, dat Winachen dor jümmers noch vöör de Dör steit to klöömen.

© ee

Bild von Jason Goh auf Pixabay

Novembertied …

De elmte Moand is dat in d’ Joahr,
de vöörletzde siet ole Tieden –
man sücht in disse Nääveldoagen
nachtens de griese Kerl woll rieden.

As Schimmelrieder hett hüm wall
oold Stormens Theo all beschrääven,
un Minsch begript nich wat dat schall –
wat dat bedütt, föör Minschens Lääven.

De Minsch as lütji Eerdenkruper
benöömt sien Waark un sükk as „Super“ –
doch „Super“ man, dat is he wohl
bi Schlukk un Beer un Alkohol.

Wat aal dat anner hier angeiht –
Natur un goode Welt bewoahr’n
de Mohr doch in de Mengsel schleit,
wiel – Minsch hett dor doch laang verlor’n

© ee

Novemberküst …

Griese Lücht un griesen Hääven –
griesed Woater, Stöörmbelääven,
dat schüümt un schakkert an de Kant –
ritt Stükken rut ut haarstich Land.

Kikkt as een füünschen Woaterkeunich –
mit Wellens Kroon as Oogen gleunich,

blääkt as een Koppel dörgoahnd Ossen –
deit schnuuven ut sien Woatermuul –

is stark as hunnerddusend Vossen,
wenn he kummt ut sien Woaterkuul

un rekkt sükk hoch to Bargenhöächte –
spüttert rein de Wulken natt –
koam blods nich noa in siene Nöächte
un goa hum bäter man ut’d Padd.

© ee

Ikk moot dat doch moal utprobeeren ….

Vöör Dach un Dau pingel vöörmörgens bi mi dat Schnakkfatt – na ja … sooo froo wee dat nu ok wäär nich. Mennichmoal överdriev ikk dat in mien Vertelleree ok woll een bietji. Ikk har tominnst all mien Frööstükksei up de rechte Padd brocht, as dat Deert an to jüdeln fung. Ikk hevv furss noa de Schnakknoaken greepen üm de Radetzkymarsch ovtostellen, de mi een frünnelken Tiedgenossen annerletzt as Melodei dor upspeelt hett. Dat har anners nämich good angoahn kunnt, dat us Noabers mit Kind un Kägel noa buten steustert ween, wiel see meenen, dat dor Muskanten van d’ Militär bi us dör de Stroaten trukken, üm villicht Suldoaten föör de Insatz in Afghoanistan antowarben. Man weet dat joa nich so nipp un nau, wu dat Volk up dat jüngste Doalerinspoaren van de schwaaartgäälen Berliners reageeren deit. Sünners wiel joa de Hartz IV Öllern dat Öllerngeld strääken ward – un vöör de Renten van disse Schmarotzers schall joa in de Rentenkass ok niks mehr an Bidrach inbetoahlt warden. Dat kunn man doch nu mit een Handgeld ut de Kreechskass utglieken, denn vöör Kreech un Finanzverbräkers sünd doch jümmers un alltied Doalers dor.  Dat Bewennt har denn joa ok noch een anner Siet – wenner de fuulen HartzIV Lüü an de Front sünd, denn köänt see hier to Huus doch nich soveel Kinner tüügen – villicht ok gannskeen mehr – free noa dat Motto: Kinner tägen Eekenholltkisten.

Nu hett mi oaber dat politisch Ungedoo van de Regeerungssüstern dor in d’ Riekskuntrei heel un dall van mien eegentliched Vertellnwillen ovbrocht. Also, as ikk de Droaht van mien Akkerschnakker freeschkalt har, hör ikk de Stiäm van een mi good bekennt Froominsch – ikk mach nich särgen Frünndin, denn kunnen de Lüü woll glieks wäär wat verkeerds denken. Noa tweemoal Moin un hen un her kreech ikk van hör to hörn, dat see mi blods ähm verklokfideln wull, dat see sükk mit hör Frünndin – de mit mi nu ok wäär good bekennt is – föör dree Doach noa Paderborn ton  “probewohnen” in een Karteer föör Öller Minschkes up de Padd moaken de. Eersmoal har ikk stuuv een drööget Halsgatt van dit Künnichmoaken, wiel see mi tomoal irgendwons een Ennen wiesen de. Un denn schoot mi dör de Kopp, dat ikk joa ok all nich mehr to de Jüngsten hör – un dat ikk annerletzt doch son moien Kaarkhoff besöächt un dorcht har, dat ikk dor woll noa mien Avlääven bediekt warden much.

Nu överläch ikk doch wüggelk, ov ikk mi an de beid Froolüü nich een Bispill an näämen schall, un dor villicht ok allmoal dree Doagen “probelirgen” schull. © ee

Een neeän Dach …

D e Steerns de lüchten hell an d’ Hääven,
net as de Süchten in us Lääven.

See tinkeln as dien blenkernd Troanen,
wenn di dien Haartblood överlöppt –

see trüllern över Wulkens Boahnen,
wiel Dach sinnich de Dach verschlöppt.

See seilen sinnich up de Grund –
dör d’ Sünnenlucht rein tinkelbunt –

hangen sülvern an Bloaden un Takken
un drüppeln ok woll in dien Nakken
.

Du spöörst, dien Blood faangt an to ruusen
un lett di dör de Doagen suusen –

du weetst dat niks di hollen kann
un geist de Dach mit Höögen an.

© ee

Wenn de Läävenspadd schmoaler ward …

u n de Keerl mit de Seis all ov un to över de Kant luurt, üm to kieken ov sien Frücht all ton aarnten riep sünd, denn seegen een büld Minschenkinner dat de Steenen de up hör Läävenspadd lirgen grötter warden un hör dat Loopen stuurder moaken. Nu meenen oaber so mennich Lüü, de an de Siedelskant stoahn un sükk dat Spill bekieken, dat dejennge de Steenen doch blods ut de Padd rüümen bruks.

Dat is wiers licht gesächt, van Een de sien Seel noch up faste Beenen steit, un de noch wat in de Mauen hett wat he noch nich verbruukt hett, wiel sien Läävenspadd hüm noch nich döör een langern Tied, dör Düsternis un dör Stiekelwirr fööhrt hett.

Hier givt dat nu een Minschke in mien Aarmlängtnöächte de meist üm meist nix mehr in de Mauen hett un de sien Läävenspadd hoast so schmoal wurden is, dat he nichmoal de Footen mehr tägenanner setten kann.

Ikk dröff dor woll een Woord to särgen, wiel wi us nich frömmd sünd. Wi hevvt kort vöör Kreechsennen in dat sülvige Staddje un blods een poar Stroaten vonnanner wäch us eerste Krei up disse Eer doan. De eerste Kinnerjoaren sünd wi ok woll meist üm meist de sülvige Padd langsstrumpelt – wi hevvt schnakken läärt, wi hevvt Loopen läärt un de Schoolmesters hevvt us Woordkünnichkeit un Rääkenkünsten bibrocht. Wi hevvt in de Schmachtliederstieden, noa dat blöäderke Hauen un Stääken, mitkräägen wo stuur dat us Moders mennichmoal fallen is, us heele Kinnerkoppel satt to futtern. Ut de Tied denk ikk hevvt wi dat Wertschätzen van Äten un Drinken mitnoahmen.

As de Schooltied vörbi wee har de Welt üm us to all een heel anner Gesicht kräägen. De Läävenspadden leepen utnanner, un wi hevvt us ut de Oogen verlorn.

Mien Fründ hett dat in een Kring drääven, in de Frää een frömdet Woord wee un anner Lüüds Lääven nich veel tellen de.

He har sien Bestimmung, ov ok woll sien Glükk as he meende, in d’franzeusch Frömdenlegion funnen. Dat eerste wat he dor ovgääven muß dat wee sien eegen Ikk. Van d’ eerste Minüt an wee he blods noch een Tall in dat blöderk Röädenwaark. Dat tweede wat he nich behollen drüß dat wee sien Geweeten – he drüß nich mehr mit annern mitlieden … sülvst denn nich wenn he oahnungs- un wehrlos Minschkes ut Fleesch un Blood van achterrükks de Koppen ovschnieden de. Ov dat nu Kinnergood, ov dat Froonslüüd ov Mannslüüd weesen speel dorbi keen Rull. Dat hör to dat Kreechshandwaark – un dat Moiste in de meist noch Jungkeerlshaftigen Suldoatenkoppen wee dat Weeten dat up dissed Doon keen Stroaf upstunn. Dat dat oaber in elker Minschenlääven keen Rääken openblivt, dat harn see aal mitnanner noch nich up d’ Brett.

Föör dit Denken wee in hör Koppen noch keen Bott in. See wussen noch nich dat us „Alltiedsvoader“ dor boaaben in de Steernweltswiiden sien Waark so anlächt hett dat elkseen Minschke föör sien Undoon betoahlen moot. Solaang de Stroaf nicht ansächt is, solaang is de Wacht in us Binnerst nich utglääken. Kiek, un dat lett us Geweeten denn keen Ruh.

In d’ Öller, wenneer dat Olldachsgedrüüs üm us to us nich mehr so fost in d’ Rundum dreit un de Stappen lütger warden, denn kriecht wi dat aal to weeten. Un denn kummt trillern in us hoch – un de Froach, wat dat Jüngst Gericht us woll uplächt un us ovverlaangt föör us Undoon un vöör us Hörichkeit wenn anner Minschkes mit hör schienboare Macht us wat inschüünt hevvt. Foaken blifft denn blods noch een Trillern in d’ Büks, wiel niks mehr in us Binnerst lieklang lopen deit – wiel dat wat Minsch denn noch in de Mauen hätt nich mehr rekkt üm de Steenen ut de Padd to rüümen, de Steenen de man dör dat eegen Doon un wiel dat Näääää särgen in junge Joahren foaker so stuur fall’n is, vöörtieds sülven dor henpakkt hätt.

© ee

Bild von DarkWorkX auf Pixabay

Bild von Oliver Lechner auf Pixabay

Golden Hochtiet

Wat is dat woll — so füfftich Joahr —
Is dat een half Joahrhunnerd schwoar?
Ov is dat noch’n bäten mehr —
an Sinnichkeit — un an tokeer?

Füfftich Joahr — so Sied an Sied —
mennich Doagen in een Tied,
wor allens ut een anner löpt —
wor licht een mit de anner schlöppt.

Dat Word van Paster Eekelboom —
nich wächdoon as een körten Droom,
van deelen un binanner stoahn —
un bit an d‘ Enn tosoamengoahn.

Warden ut twee denn dree un mehr —
dat Sörgen deit woll düchdich säär,
de Bott in d‘ Huus word minner —
man deit aal för de Kinner.

Doch weet man, wor dat wiedergeit —
wenn sükk dat Lääven krüüzwies dreit?
Weets du, ov dor woll Hannen sünd —
de föölen loaten — ikk bün Kind?

Man disse Dach — de loat jo höögen —
doot riegenwies de Minschen nöögen,
mit jo to singen un to lachen —
un loat vandoach dat Lääven krachen!

© ee

Haarst word dat …

H aarst word dat
hevvt ji d’ all spöört?

De Seel’ faangt an to klöömen.

Well heel genau Natur tohöört,
de höört dat rüscheln in de Böömen –

höört wat de Heer us särgen will
up mennich plietsche Oarten –

drüm schwiech as Minsch man leever still –
boo up de Hääven sien Konsorten.

Geneet dat saachte Bloadenfallen –

un hööch di an de busich Wind,
höör blods de heesterk Vöörlandrallen

un fööl di ok as Gott sien Kind.

© ee

Ook en Heimatleed …

D at is jüüst, as ov mi een Engel
över mien Haart strullert hett —
sää mien Opa heel blied,
wenn he sien Köpke Tee
up de Kökendisch sett.

So is mi dat ok,
wenn mi wat Goodes geböört,
wat eenzich de Hääven
un nich denn Düwel tohöört.

Ikk spöär, wenn dat kummt
un dat kummt up mi doal,
denn steit mien Sinnen so fast,
as een eekenen Poal.

Dat is as d‘ verwachten
van Moder Natuur,
wenn see in winterlich Nachten
licht iisfast in suur.

Dat is as wenn Voagels
dör de Vöörjoahrslücht glieden —
denn rüükt man dat Gröönen
ok all van wieden.

Dat is as wenn Sömmers
de Sünn ünnergeit —
un de neeä Dach üm Oost
allwäär sien Füürboagen schleit.

Dat is, as wenn de See
dör dat Schliekland strikkt —
un de Woaterhund neeschierich
över de Sandhümpels kikkt.

So is mi dat hier,
in us Vööröllern Land —
dat is mi so schier,
as an keen anneren Kant.

© ee
ewaldeden

Dat Kalennerbladd . . .

Cloas sitt an sien Schrievdisch – een büld Zeitungs un Bööker sünd up de Dischploat verdeelt. De witte Stükken wesseln van een Hand in de anner – sien Oogen wischen ungedüürich över de Bookstoaven un de Billers hen – see finn’n niks, wor see sük an fastholln köänt. Dor mutt dat doch wat gäven – schütt hüm dat dör de Kopp. Is doch woll keen Dach in d’ Welt, an de dat niks to bedenken givt.

„Mien Jung – dat Oabenbrod is kloar!“ röpt Moder ut de Köäken.

„Ikk koam glieks“ – antert he, oahn dat he dor achter kummt.

Sien Denken söcht ünner de heel Schrieveree aal dat wor man de elbente September mit behangen kann. He brukt vöör sien Roadiosendung mörgen noch Begävenheiten üm dat Kalennerblatt to beschnakken.

He hett sükk rein verfäärt – Moder steit vöör d’ Schrievdisch: „Nu koam oaber eers her to äten. Kanns doch noas wiidermoaken – Voader is ok all binn’n. De Broadkartuffels word’n anners koalt.“

Recht hett see. Dat wee doch nu wüggelk to schoa. Vöör de anner Tüünkroam hett he joa noch de heele Nacht Tied.

„Na Jung – kanns de Knütt nich tweikriegn“ meent Voader, as Cloas sükk an d’ Disch sett. „Wat givt dat denn so wichtichs?“ kummt dor denn noch achteran.

„Dat is dat joa man jüüst – ikk kann nich so recht wat finn’n, wat de Lüü van d’ Stohl haut. Dissen oarigen elmten September will nich so recht wat hergääven.“ Sien Hannen wöölen beid in d’ Hoar, as wenn see dor wat finn’n kunnen.

„Nägenteinhunnerdsässuntachentich sünd an disse Dach in Pol’n aal politisch Gefang’n freeloaten woorn“ sächt Moder so ganz näbenbi.

Cloas un Voader drei’n beid to glieks de Nakk – un kieken Moder an.

„Woneem weets DU DAT denn?“ kummt dat as een ut de twee Halsgatt’n. De beid Mannslüü kieken Moder as so’n Weltwunner an.

„Joa, meent ji denn wüggelk, ikk kann blossich Bohn’nszopp koaken – un mien Kopp hebb ikk blods, wiel de Hoarschniedersch ok lääven moot?“

Man hört, wo de beiden Kerls hör Bekk tofaalt.

„Jana – de mit mi de School rein moakt – de hett mi dat vertellt. Hör Söähn is domoals freekoamen. De Voader is jüüst vöördem noch dodschoaten wurn – in Danzich. Up de Leninwerft. He wee denn Waleksa sien Patzmann.“

Waau – denkt Cloas, so käen ikk Moder joa gannich – un luut sächt he: „Du häst di doch anners nich för Poli“ – wiider kummt he nich.

So’n bäten spütz faalt Moder hüm in d’ Word:

„Nich för Politik interesseert meenst du woll? Ji beid harn mi joa moal froagen kunt – oaber nää, Politik – dat is joa Mannslüüsoak!“

„Höhö…“ man sücht Voader sien Roatlosichkeit an.

„Brukst gannich höhö to särgen“ grient Moder över de linker Kopphälft -„ikk hebb mien Krüzen bi d’ Woahl’n jümmers dor moakt, wor IKK meen dat see hengehörden. Un nich dor, wor ikk see noa DIEN Meen’n moaken schullt har! So – nu weets du DAT ok glieks.“

Moder is furss ‘n Stükk grötter wurn.

„Nu ät ji man wiider – anners word dat aal koalt.“

Moder is ganz Moder bläven – so, as wenn see sükk gannich bemööt is, dat see de Familinweltörnung in fief Minüten up d’ Kopp stäelt hett.

Voader sächt niks. He geit in siene Broadkartuffels tokeer, as wenn dat up de Welt niks anners geev.

Dat moot he woll eers moal doahlschluken. Noa sien Gesicht kunn man meen’n, he is so’n bietji stollt up sien lütt Froo.

Een lütten Sett hört man niks as Goabelklütern.

Voader hett sogoar vergäten, de Kiekkassen antostelln üm in de Noarichten rintolustern.

„Eenunzäßtich hett an disse Dach BORCHWARD in Bräm’n doch pleite moakt – wenn ikk mi recht besinn…“ Kann dat wääsen, dat Voader Tärräng torüchgewinn’n will – indem he disse Satz in d’ Lücht stäelt?

Mattichkeit haangt över de Köäkendisch – so as wenn de Worden eers moal Reakschon entwikkeln moten.

Ach – weets du noch, Voader? Säßunfüfftich – an’n elmten September…“ As Moder dat sächt, moakt see een Gesicht as Puus up Sönndach. „Hannower – Filmpalast – de eerste Upföhrung van HOCHTIED up IMMENHOFF – mit Heidi Brühl un Paul Klinger…“ see sücht ut, as har see dor sülvst mitspeelt.

Voader näämt sien Fuuk ov: „Wat hett DAT denn mit Politik to doon?“

„Mit Politik niks – oaber mit Leevde, du Döäspaddel. Dor ween wi näämich dat eerste moal tosoam’n in d’ Kino!“

Moder is rein ‘n bäten franterich – so kummt Cloas dat tominnst vöör – oaber dor moot he sien Voader in still’n bistoahn – mit disse weibliche Logik – dor kummt he ok nich torech.

Voader kraabt sükk de Kopp: „Wenn ikk mi dat so besinn’n do – Moder – du häst recht. Oaber eerlich – van de Film hevv ikk domoals nich veel mitkräägen.“

As he dat up siene plietsche Oart sächt, kikt Moder tomoal heel anners ut: „Dat spöär ikk vandoach noch.“

Wiider sächt see niks.

Cloas meent, dat he nödich een Drei kriegen mutt – un steit up.

„Denn will ikk man wär in mien Bööker rin krupen – een Deel hevv ikk joa to weeten kräägen.“

He lett sien Öllern alleen – villicht kummt de beiden vanoabend joa noch een bäten mehr Besinnen an Güstern tomööt.

Noch ähm twee Trää in d’ Tuun – ‘n bäten Woater ovschloahn – un denn vertrekkt he sükk in sien Aarbeidsstuuv. An d’ Schrievdisch hett ok noch nümms wiidermoakt – na joa – well schull dat ok.

Dat verdekkselte Kalennerblatt vöör de elmte September.

Fidi Schiller sien Jungfroo van Orleangs faalt hüm in – dat de Tragödii an’n elmten September vöör tweehunnerd Joahr dat eerste Moal in Leipzich upföährt worden is – dat will mörgen ok nümms weeten.

Schiet ok – he lächt sien Manuskript vöör de Sendung eers moal bi de Sied. Villicht schütt hüm vernacht joa noch wat in.

Een poar Stünn’ns loater – mennich Geschichten un Gedichten hett Cloas in de Tied upaarbeit – moot he ähm ‘n lütten Paus moaken.

Dat Manuskript mit dat halfkloare Kalennerblatt kiest hüm an. Tööv man – du kummst ok noch dran – sächt he so to dat Stükkji Papeer.

Eers moal een Zirett schmöken – un ‘n poar Minüten de Flimmerkist anmoaken. Kieken wat in de Welt in de letzt Stünns so los wääsen is.

He tikkert mit de Tellewischen Knööpkommod aal wat hen un her – aahh – enn dree, dat darte Programm för Noorddütschland – dat lett he lopen – dat kummt hüm to pass.

He pliest man blossich mit een Ooch un een half Ohr dorhen. De anner Deel van sien Kopp word so’n bäten van Drüselichkeit befall’n – de Dach wee joa ok lang genuch.

Doch tomoal is he woak as’n Hoabenlucht – CIA – Geheimakten geöffnet – Dokumentarfilm – Chile – General Schreiber – Allende – Putsch!

Een heelen Riech Kersen is tomoal in sien Kopp to lüchten.

De Schloapichkeit is wäch – dat is sien Kalennerblatt!!!!!!

Nägenteinhunnerdeenunsömzich – Putsch in Chile – elmten September.

De US amerikoansche Geheemdeenst hett siene Archive öpentlich moakt.

Wat he in de näächste Minüten to weeten kricht, dat sörcht dorför, dat he de tokoam’n Stünn’ns Moachpien hett.

För dat üm de Eck bringen van Generoal Schriiver – wat de Üpperste van d’ Chilenisch Militär wee – un de Ermordung van Salvador Allende – wat de freegewäälde Präsident van de Chilenen wäst is – sünd de Amerikoaners verantwordlich.

Nä – nich de Iisverkööper in Floridoa un ok nich de Veetüchter in Texas, nich de schwaarte Schooputzer in Manhatten un nich de Fährmann an d’ Mississipi – nä, de domoalich Präsident Richard Nixon un sienen engsten Vertroden Henri Kissinger.

De beid’n harn sük dat utdoacht, wiel see meenden, een Volk dat sük freewillich een Kommunisten as Präsidenten utkikt, kann nich ganz dääch weesen.

Bevöör disse Krankheit noch mehr Lüü in Südamerikoa anstäken kunn, mussen de Minschen – de van disse Süük befall’n ween – flink bi d’ Sied brocht wurn.

Dat heele Waark antoschuven, wee denn goden minschenfrünndlichen Henri Kissinger füfftichdusend Dollars in boar un een Lävensversäkerung över tweehunnerdfüfftichdusend Dollars wert.

Soveel hett de Kerl krägen, de Generoal Schriiver in Santiago schmörgens vöör sien Huus dodschoaten hett.

Üm Salvador Allende bruksen see sükk denn nich mehr sörgen. Dat DE an de Kant keem, dorföör hett de tweete Generoal in d’ Chilenisch Militär sülvst sörcht.

De modernste Gerädschupp har Henri Kissinger hüm tokoamen loaten.

In grote Conteeners – as Diplomoatengereedschupp utgäven.

Een Üppersten – vöör dartich Joahr in de US – Verträdung in Santiago Militärattaschee un Kissingers laang Aarm – hett nu, dartich Joahr loater – nipp un nau künnich moakt, dat de Mächtigen ok in Amerikoa niks dorto läärt hevvt.

Up de Froach, woneem hüm dat woll leed deit üm de hunnerddusende Minschen, de dor in Chile foltert wurd’n un üm de Ekk broacht wordn sünd, anter he mit een Schmüstergrien’n üm siene ole Oogen: Dat wee blossich een Reinmoaken – un de Chilenen hör eegen Schküld wee dat wiers – wat keeken see sükk ok een Kommunisten as Präsidenten ut.

Henri Kissinger hevvt see denn ok noch versöächt to befroagen – oaber de hett sükk ümdreit – un niks sächt.

Villicht wull he ok blods nich nochmoal leegen – so as vöör de amerikoansche Kongress, as he bi sien Utsoach, dat he dor niks mit to kriegen har, de Aarm to sien Herrgott uptillt hett – un mit de sülvige Hand veeruntwintich Stünn’ns loater de Befääl to de Ermordung van Generoal Schriiver to ünnerteeken. Doran kann man sehn, wat een Word van reputierliche Politikers foaken wert is.

De Filmbericht is all’n Stünn’n Geschichte, as Cloas sükk liek hensett un sien Rüäch stöähnt. Dat, wat he dor hört un sehn hett, dat is to Papier.

Nu licht dat verflikste Kalennerblatt tomoal tofrää vöör hüm – kiest hüm ok gannich mehr so van ünnern herup an.

Harrijeeses – de Klokk is glieks fief. He lett d’ up sien Schrievdisch man aal so lirgen un krupt in d’ Nüst – ‘n lütten Mütz vull Schloap bruukt he denn doch noch – vanwägen de kloare Kopp mörgens.

„Cloas – du muttst upstoahn….. häst doch üm nägen een Termin …. is glieks half aacht.“

Moder hett hüm ‘n lekker Köpke Tee brocht, un lukkt de Stoffhangers bi d’ Sied, üm de Lächte in nde Koamer rintoloaten.

So richtich will dat noch gannich dör de Oohrn in sien Kopp krupen – he wee doch jüüst eers inschloapen.

„Drink man eers een Klukk Tee, dat du to Verstand kummst – un wenn du sowiet büst, hevv ikk ok Frööstükk kloar“.

Dorbi kikt see so blied ut, as wenn see noch mit Voader in Hannower in d’ Filmpalast sitt.

„Bi di wee oaber noch laang Lucht an. Häst du dien Kalennerblatt denn kloarkräg’n? Anners – ikk hevv vörmörgens all wat in d’ Blatt för di funn’n.“

Hör Schnakkeree suust man aal so an Cloas sien Oohrn vöörbi – he mutt sien Denken eers mit koalt Woater wäär up’n fasten Grund stell’n.

„Vöör fiefuntwintich Joahrn an’n elmten September hevvt jugosloawisch Nationoalisten een amerikoansch Fleeger in hör Gewalt brocht. De wull blossich van Nevjork noa Chikago …. stell di vöör, du wullt ähm gau van Hambörch noa Frankfurt – un ünnerwäängs sächt tomoal een Verrükkten dat is nu mien Fleeger – un ji sünd aal mien Geiseln …“

Bi de letzt Worden dreit see sükk van d’ Fenster wäch – „…du hörst mi joa gannich to…“ Man kann de Enttäuschung doröver, dat he noch nich an d’ Computer sitt un de Neeichkeiten rintikkert, in hör Gesicht sehn.

„Moder – do mi een Gefall’n – loat mi noch ‘n poar Minüten Ruh…“ sächt Cloas mit loahme Stiäm.

„Ikk wull di doch blods …“ mehr kricht see nich ruut.

„Is all good Modeke – ikk weet dat woll. Oaber ikk hevv vernacht noch soveel up mien Kalennerblatt krägen – ikk moot dat eers moal szakken loaten.“ As he dat sächt, is he man so ut d’ Bäed sprung’n – nähmt sien Moder in d’ Aarm un drükkt hör ‘n Sööten över d’ Ooch. He weet – see meent dat blods good – un mit de Ruh is dat liekers to Ennen.

„Na, denn will ikk man….“ saacht trekkt see achter sükk de Koamerdör in d’ Schlött. Cloas hett spöärt, dat see sükk dor keen Riemsel up moaken kann – see kann joa nich weeten, dat hüm dat Kalennerblatt as Stiekelwier in d’ Pans sitt.

Een Vierdelstünn’n loater sitt he in d’ Köäken. Een week koakt Ei, Moders eegen Marmeload un ‘n dikken Reem söten Wittstuut – kann dat wat moiers gäven?

De Wittstuut is noch waarm. Güstern to d’ Oabenbrodstied wee dat noch Määl. Dat heele Huus rükt noch noa Bakkoabend.

„Mi wee güstern Oabend so tomood – ikk muß mien beid Mannslüü eenfach noch wat Goods doon“ dorbi schufft see hüm noch een dikk Stükk Stuut röver – „ät man noch.“

Güstern mörgen har he dat noch dor achterneit – üm sien Moder to bewiesen, wo good hüm hör Leevde deit – vörmörgens kann he dat nich – de Biller van vernacht näämt eenfach toveel Bott in.

„Wääs mi man nich düll – dat ät ikk, wenn ikk vernoamiddach noa Huus koam.“

„Drink wennichstens noch ‘n Taass Tee bevöör du ut d’ Huus geist …“ Mehr sächt see nich. As wenn see üm de Stiekelwier weet, de sükk üm sien Moach dreit hett.

He is heel blied, dat dat vörmörgens nich so’n wichtigen Soak is. Sien Gedankens goaht näämich hör eegen Padd.

Wo kann een Minsch as Henri Kissinger – van de he jümmers soveel hollen hett – de ut sien eegen Kindheit eelich wat anners weeten muß – so een Irrwäch goahn? Is he dör sien Kindheitsbelääven in Düütschland so verbiestert, dat hüm Minschenläven niks mehr bedüüden?

Dat kann d’ oaber nich wääsen – denn har he dat doch nich heemlich doan. Een Antword kann Cloas sükk dor nich up gääven – un froagen kann he Kissinger ok nich.

Villicht word dat wat bäter, wenn he dor noas över schnakken kann.

Twalf Ühr is dat hoast, as he wär buten vöör de Dör steit – Moder räkend säker to Middach mit hüm. Eenmoal anpingeln, un see weet dat he nich kummt.

An een Moder – de to dat Weltgeschehn wat to särgen hett mutt he sükk eers wähnen. Oaber nich vandoach.

De Stiem de an d’ Diek över dat Woater kummt moot hüm eers de Kopp ‘n bäten freeweihn. Wenn irgendwat dwarß sitt – hier boaben up Diek, mit dat wiede Woater vöör sükk – löpt sükk dat meest aal torecht. Am moisten is dat bi anlandigen Wind – wenn de Störm över de Noordsee wächgoahn is – un van Nöörden dat Gefööl van Wiede un Freeheit up siene Schullern droacht.

Mit kloaren Kopp un puusbakkigen Klöär geit he in d’ Roadio up Sendung.

De Minschen in dat wiede Land so’n bäten wat in hör Modersproak vertell’n – up Plattdüütsch Biller to moalen, de sien Hörers mit de Oohrn sehn köänt.

Füfftein Ühr un tein Minüten – in fief Minüten is dat Kalennerbladd, dat hüm all twalf Stünn’n to foat hett, an de Riech.

In d’ Redakschionsruum lopen de Noarichtenmaschin’n – veeruntwintich Stünn’ns an d’ Dach vöörnan wääsen mit aal dat, wat rund üm de Globus passeert. Wenn man de tweede is, de de Minschen wat beliekteekend, hett man meest verlor’n.

So is dat nu moal.

He will jüüst sien Kalennerbladd – wat hüm allwär so scheef anluurt – ünner dat Volk brengen, as see in d’ Studio aalmitnanner tomoal so stief sitten as wenn see ut Soalt ween.

Blossich de Billers lopen un lopen un lopen…..

In Nevjork sünd twee grote Fleegers in de Torns van dat „World Trade Center“ floagen.

He weet nich, wat in de Kolleegenkoppen vöör sükk geit – sien eerste Gedanke is: De leev Gott hett sien Möälen anschmäten – un tüschen de grote Steen’n is een Gemengsel van Minschenwark un Minschen – un sien Kalennerbladd – dat he nich mehr loswurn is – licht dorboaben up un dreit sükk mit.

Up dat witte Papier steit anners niks mehr up as: Chile – Chile – Chile … un de Minschheit steit dor üm to un kann de Möälen nich anhollen …..

©ee

Bild von Ulrike Leone auf Pixabay

Bi d’ Dokter

N u sitt see hier un tööft un luurt
well dor woll kummt – well hör woll duurt
sitten hier up Stohl un Banken
woll an de fiefuntwintich Kranken

Een hätt an Winachen toveel fräten
de anner de kann ganniks äten
denn darten löpt de Nöäs man rund
de veerte föölt sükk nich gesund

Jeden hett wat vörtowiesen
denn Schwatten dor un de beid’ Griesen
de een de hett een Spieker drin
een annern faalt glieks noch wat in

De Olsch in d’ Eck mit d’ holten Been
vertellt de Lüü see woahnt alleen
vörn an de Dör in’n schwaarten Mannel
sitt een – de hett ‘n Köählenhannel

Du sitts dor mirden tüschenin
so mennich wat löpt di dör d’ Sinn
so’n Vörmiddach bi d’ Dokter töven
is bäter as een Dach in d’ Röven

©ee

.

Moders Kindheit . . .

H ör Kindheit wee een Aarbeitslääven,
dat moot ik jo vertell’n –
deen see blods moal de Nakk hochhääven
fung Omoa an to schell’n.

Mit Mesten de see hör begoahn,
keem see so recht in Wut,
mit Füürhoaken half dod hör schloan
dat mok eer ganniks ut.

Bembessen bunn’n see doagenlang
un mussen de verkopen –
wat ween see mennichmoal so bang
schnaas över d’ Moor to lopen.

Wenn see denn noa Huus to keem’n,
denn wee dat foaken bannich düster –
Moder de hör d’ d’ Geld ovnähm’n,
wat see verdeent harn mit Geknüster.

Un nich blods knoiin mussen see –
see mussen ok noch klauen,
un wenn een sää – dat do ikk nie,
denn de see de verhauen.

Wenn Mannslüü, de wat beeden kunn’n,
moal Lüst harn up ‘ne junge Deern,
har’n in Omoa see de Rechte funn’n –
de geev hör Wichters dorföör geern.

Un wenn de Deerns bi anner Lüü
verhüürt föör Tüüch un Fett,
man hör denn moal noa Huus henleet
betoaln see ok noch föör dat Bäed.

Wenn ikk nu Düwels Bild schall schrieven,
denk ikk an d’ Bernuthsfelder Moor –
dat dücht mi as Gespensterdrieven,
ikk wünsch mi – dat wee aal nich woahr.

Drei di vandoach doch hen un her
un seech wat so in d’ Welt geböört –
de Minschen goahn netso tokehr,
as hevvt see nie ut niks wat lehrt.

© ee

Willem Sönndach . . .

In elker Dörp givt dat joa woll een Menno Hundschiet – een Hans Porch ov een Helmuth Hüdel. Een Albert Bukk schall dat ok all gääven hemmen – elks noa sien Plesäär ov noa sien Boantje.
Mit Ökelnoams is dat joa so een Soak – dat givt Minschen, de weeten hör Döepnoam mennichmoal sülvst gannich mehr.
So wee dat ok woll mit Willem Sönndach. Wenn denn een sükk dat Waark tomooden dee, moal in de olen Kaarkenbööker to kieken, denn kreech he flink spütz, dat Willem Sönndach in d‘ Papiern Willem Reitgras heeten hett. Bit noa d‘ Ennen van sein Schooltied – un noch een bietji langer – wee he föör de Minschen in d‘ Dörp un ümto Willem Ruchfoor – de Jung van Heini Ruchfoor – un dat wee wäär de Jung van Siebelt Ruchfoor. So is dat up d‘ Land nu moal. Eerdfast un brandsäker.
Noa de Schooltied muß Willem – as de annern Kinner ok – ut d‘ Huus. He muß Bott för de moaken, de dor noawussen weesen – sien Öllern, de ween joa noch fliedich bi de Kinnermoakeree togaang.
Wat geev dat up d‘ Land oaber denn för Aarbeid föör Jungs un Deerns van Knechten un Maiden? He keem in een groten Buurderee as Lüttknecht. De Buur har sien Bedrief tohaupts up Peertüchten inricht.
Willem wee van schummerlächt bit schummerdüster in de Peerstallen togaang. Wägen sien Ökelnoam Ruchfoor reepen de Riederslüü foaken ok woll : “ Willem – woar die, dat di de Peer nich upfrääten.“ Dat funn he nu gannich so good.

Sien Glükk wee, dat de Schmitt in d’ Dörp hüm noa een poar Joahr in d‘ Läär noamen hett. So een knustigen jungen Kierl, de kunn he in sein Bewennt good bruken.
Een fiksen Schmitt is ut Willem worden. Un wiel he ok van een Büld anner Bedrüüs wat verstunn, leepen de Lüü ut d‘ Dörp hüm bold de Dören in.
Un nich blods wenn d‘ üm gung, de Peer to beschloahn – ok bi d‘ Koien de Klauens kniepen – bi d‘ Birgen de Klööten schnieden, ov bi d‘ Hunnen de Steerten kupeern – Willem wee stilkens froacht. He kunn dor rein nich tägen an.
Tomoal wee denn de Soak mit Sönndach in de Welt. He muß joa ünner de Wääke Dach för Dach – tein Stünn’ns un mehr – bi de Schmitt in de Schmää knoien. De Lüü, de denn bi irgendwat sien Hülps bruksen, de kreegen jümmers blods to hörn : „ Ikk koam Sönndach.“
Sowat mook Willem denn aal Sönndachs. Well wunnert sükk nu denn noch, dat he noa een lüttenTied Willem Sönndach heet? Dor kunn he mit lääven – Sönndach, dat wee joa dusendmoal goaelker as Ruchfoor. Ünner sükk sääen de Lüü in d‘ Dörp ok woll moal Klötenbieter ov Steertenschnieder, wenneer see van Willem schnakken deen – hörn loaten hett hüm dat nie nich een. Un dat wee ok good so. Up sien Denkmoal up d‘ Kaarkhoff steit woll Willem Reitgras – oaber heel groot dor ünner : man nööm hüm Sönndach – un jedereen, de an d‘ Denkmoal vöörbi geit, trekkt vandoach noch sien Mütz – un sächt luut:

Moin – Sönndach!

©ee

Allens ännert sükk …

De blengerige Hans …

Wenn een nich een Kind van de Küst is, de kunn woll meen’n dat dreit sükk hier üm een jungen Kierl – wiel de Noam so figelinsch noa Pomoadichkeit un Sönndachsstoat rüken deit. Dat hett dor oaber liekers överhaupts niks mit to doon. Dat kann woll wääsen, dat he sükk moal so givt. Beläävst een moien Sömmerdach – de Süän steit hoch in de Lächte – de Wind is inschloapen – man licht an d‘ Woaterskant to dröömen – joa denn mach dat wiers so utsehn. Koam oaber moal bi hüm up een busigen Haarst ov Vöörjoahrsdach to Visit – denn wiest he mennichmoal sien anner Kant. Denn is he foaken so gnadderich un füünsch, un schleit so groote Bulgen – as wenn he d‘ aal inschluuken will. Wenn he so richtich schmachtich tokeer geit, is hüm dat gröttste Schkipp nich to groot – un de hoochste Diek nich to hoch. He wiest de Minschen in hör Överdüürichkeit well dat Särgen in d‘ Natur hett. De hier an de Küst mit een Been in d‘ Woater steit, un dor sien Brod ruthoalt, de weet dat. Froach man moal so’n ollen Fischkersmann – twee Wöör schall he di woll dorto särgen – jümmer vöörutsett, dat he an de Dach noch niks anners schnakkt hett. Doaran kanns näämich de Minschen ut Noord un Süüd utnannerhollen. Wenn een van de Küst di tein Wöör sächt hett, denn hett de südersch Minschke di in de Tied een groodet Book vull dorvan in de Ooren dreit.

Dat is dat Noord – Süüdgefälle up een annern Oart. Een ov anner van jo mach nu denken, wat denkt de sükk blods.
Joa, denken kann de blengerige Hans ok. Ji guffeln? Woneem köänt ji mi denn anners woll verkloaren, dat he jümmer hooger sticht? He kikkt näämich geern över d‘ Diek – wiel he joa ok een Kind van de Küst is.
Hett he sükk an d‘ Noord- ov Süderpool man jüüst soveel ansoapen, dat he över de Kant kieken kann – pakken de Minschen allwäär Stükk ov wat Grassoden boaben up d‘ Diek – un hett he de ok wäär to foat, denn kummt dor noch wat drup.
Ikk froach mi mennichmoal blods, well dat langer vullhollt. Ov meent villich een Schlaukopp van Minsch, de blengerige Hans givt dat eens Doachs to.

Dor mach ikk so särgen: Schietendiedel – he hetnoch soveel Iis in d‘ Rüst – dor mooten de Dieksters all middelste Bargen boon.
Eenzich Ovhülp bi dat Malöör is doch, dat de denkend Deerten van Minschen de wi sünd uphollen de Welt intobööten. Dat kummt noch sowiet, denn käent de Minschen Iisbräkers blods noch as wat to drinken.
Annerletzt hett all een Iisboar ut Gröönland in een kanoadsched Anzeigenbladdje sien good indroagen Wintermannel to’n Verkoop anboaden.

He bruks de nich mehr – wiel sükk de Koal van dat Eiland vertrukken hett – sowiet sünd wi all …

©ee

Poahlsitten . . .

Jedesmoal wenn ik wat van de Poahlsitteree in d’ Heidepark Soltau hör, denn denk ikk an mien Premjäre in d’ Sitten vöör över veertich Joahr.

Bi mi wee dat blods keen moien Stohl up een holten Poahl in Sömmerdach – bi mi wee dat sowat ähnlichs as de Eiffeltorn mit hunnerddusend Volt an sien lange Aarms.

Dat wee ok keen Sömmerdach, denn wüür ikk dor joa gannich över schnakken – nä, wi schreeven de eenuntwintichste in d’ Winachsmoand. De Lücht wee füfftein Sträken ünner de Stäe, an de Woater to Iis word.

Jungedi – wat wee dat koald.

Mien Haartbladd un ikk harn us dat so moi utmoalt – de Nacht to mien Achtteinsten in hör Koamer to fiern. Annerndach wee ikk nämich ut de Büksenschieter Johren endlich rut.

Wenn hör Ollen up Bäed weesen, denn wull ikk över so een lütji Vöördakk bi hör dör dat Koamerfinster klautern.

Vöör een jungen Kierl mit een büld in d’ Büks un blods een Soak in d’ Kopp wee dat joa een Schäät.

Erfoahren Lüü särgen nich ümsünst, wenn een Kierl vöörn wat in de Büks hett, denn is sien Verstand in de Mors.

Dor is verrafftich wat mit an – glöövt mi dat.

Un wenn man denn so’n jungen ballerhaftigen Fent is, de noch meent wat köst de Welt, is de Brägen woll dubbeld leddich.

De Nacht vördem har dat joa all good henhaun.

Hör Voader har oaber woll wat spitzkrägen.

Ikk har man jüüst ansett to klautern, dor keem he mit twee Hunn’n ut de Achterdör.

Wenn een de Tied määten har denn wee ikk woll flinker as Armin Harry in hunnerd Meter.

Oaber dor wee joa nümms mit een Klokk – un dat wee joa ok balkendüster.

Laang har ikk dat Rönnen joa nich vullholln, oaber de leev Gott – ov irgendeen annern gütigen Minschen – har mirden in de Geografie een grooten iistern Gittermast henplannt.

Dat wee mien Hülpsring up dat groode Woater. Dor seet ikk nu in fief Meter Höcht – ünner mi de beid Fleeschmaschinen.

De Düwelee van mien Bruut hör Voader leet hüm de beid Hunnen ünnern antüddern.

He sülvst gung moi wäär noa Huus, dat wee hüm wiers to kollt in buten.

Ikk seet joa hoch un drööch – un wächlopen kunn ikk hüm joa ok nich.

Nu kunn ikk joa sien Dochter nich mehr an d’ Liev. Dat he de Füsten över sien Deern hollen wull, kann ikk bit vandoach nich an glööven. He wee us de Spoaß woll blossich nich günnen.

Wo lang Stünn’ns sükk trekken köänt, dat weet ikk siet disse Nacht.

Un wo hart dat is, wenn man achtein word, dat säe mi mit elker Minüüt de verstreek dat blengerige Iisen.

Ikk bün de heele Nacht hen un her klautert, anners har man mi mörgens woll tweibräken kunnt.

As dat denn tägen Klokk särß anfung to schummern hett mi een Noaber, de up de Padd to sien Doagwaark wee, beliekteekend dat ikk de heele Nacht mit de Deerten speelen kunnt har. De wussen heel nich wat bieten is. Wat hett de Oal sükk woll hööcht, dat he mi so dorbikrägen har.

©ee

Plattdüütsch vöör d’ Gericht . . .

Bild von Clker-Free-Vector-Images auf Pixabay

Nich dat ji nu meent, us Modersproak har wat utfrääten un stunn dorüm vöör d’ Gericht – ov so. So wee dat man nich. Wenner us Modersproak ok all old is as Methusaleem – ji weeten joa woll, de Keerl mit de laange griese Boart ut dat hillige Book – is see wiers noch netso unschüllich as een witten Engel. Wat man joa van Düütsch nich särgen kann. Wiel – dor is foaken sowat buntklörichs tüschen, wenn dat ut de Halsgatten kummt, dat man de Grund heel nich mehr kennen kann. Nänä – mi wull so een hochdreide Gesellschkupp ut dat süüdersche Düütschland an d’ Knipke – wor ikk so niks inhevv. Wiel aal hör Griepen bi mi in d’ Taaschke hör niks brocht har, hevvt see mi vöör d’ Gericht schluurt. Dor schull ikk nu „amtlich“ verdönnert worden, van dat Geld wat ikk nich har, hör wat to gääven, wat hör gannich tostunn.

See harn sükk dat richtich goaelk utmoalt – eenfak wat ut de Lücht griepen, dat irgendeen Minschke as Räkning henstüüren un kasseern. Jo man – nich mit mi. Blossich wiel een so’n Halfmallen up Papier magelt har, ikk har dat un dat doan, schull ikk Gebührn betoalen. Dat, wat de Fent upschrääven har, dat wee liekers netso woahr, as wenn he sächt har, de Poapst licht in d’ Wääkenbäed un schmitt Twillings. De Keerls bi de fiene Gesellschkupp – dor in dat süüdersche Düütschland – de hevvt gannich keeken, ov dat woahr is. Dat gieren noa de Doalers de see bi mi hoalen wull’n – dat hett hör Denken utschkalt. An de Rääken – un dat tweemoal upfördern, de to betoalen – hevv ikk mi nich keert.

Un so keem dat, as dat koamen muß – ikk muß vöör d’ Gericht in de Residenz in Ollnbörch. Ikk wee reinwäch verbiestert – un so’n spierke wee de Glooven an de Gerechtichkeit mi all verlüstich goahn. De Dach un de Stünnen wee nu ansett. Man har mi een Vöörloadung tostüürt. De Gesellschkupp wull to de Termin een Avkoaten stüüren – dat harn see mi künnichmoaken loaten – see wullen mi wiers dat Trillern bibrengen. Een Oostfrees dat Trillern bibrengen – wat harn de Süüderdüütschen woll för Küän in d’ Kopp. Nu wee dat joa sowiet. Dat hooge Gericht seet mit veer Mann achter de Galerii. Mi tägenöver hukel een Avkoat in Dübbelutgoav mit sien Papiernkuffers – de Deerten ween grötter as twee Melkbummen mitnanner. Oogott – dorch ikk so bi mi – bi de Nürnbarger Prozessen noa de tweede Weltkreech harn de Avkoaten weniger Papiern up d’ Disch. Wat keem dor woll up mi doal.

Oaber tomoal plies de leev Gott so’n spierke dör dat böverst Huukje ünner d’ Soaldekk to mi her, un sää heel sinnich to mi, schnakk Plattdüütsch, mien Jung. Kiek – un dat hevv ikk denn ok doan.

Un so gung dat denn ov:

De Richter: „ Guten Morgen, miteinander!“

De Soal: „Guten Morgen!“

Ikk as Solostiäm dortüschen: „Moin aal mitnanner!“

Tein Oorn wesselten de Richt, as mi de Richter glieks achteran frooch: „Sind Sie der Beklagte Ewald Eden?“

„Joa mien Heer, dat bün ikk.“

Persönlich?“ leep dor so’n bietji twiefelnd achteran – as wenn hüm de Gedanken koamen wee, ikk har villicht een van mien hollandsch Twillingsbroers stüürt.

„Recht so – ikk bün de Ewald Eden ut Schörtens, de See körtens nööcht hevvt hertokoamen. Oaber ikk schnakk Platt – ov dröff ikk dat hier nich?“ – hevv ikk vöörsichtshalver glieks künnich doan.

Vöörn achter de Galerii trukk so’n lichtet Schmüstergrien’n van de een Kopp to de anner – blods noa de Avkoatengesichten mi tägenover is dat nich hensprungen – dor kann ikk mi nich fasthollen, hett dat Grienen säker föölt.

Nu krist du wat to hörn – schoot mi su dör de Kopp.

De Richter dorup licht schmüsterich. „Soso – näänää“

Joa wat denn nu dorch ikk – dor kann doch keen Minsch schlau ut warden.

„Näänää – dat dröfft see“ – un to de Avkoat hendreit „das dürfen Sie. Dat schöält wi all henkriegen.“

Irgendwat wee anners in de Soal veer an dissen Mörgen.

De Richter: „Denn brauchen wir heut’ ja bloß beschließen – – mmhh – – – ach nein – es ist ja Einspruch eingelegt worden – fristgemäß – Herr Anwalt – Sie stellen sicher den Antrag, das Urteil vom letzten Monat bestehen zu lassen.“

Nikkoppen van de Avkoatenstool – een drei van de Richterskopp to mi: „Un See … See mooten de Gägenandrach stellen.“

Dorup ikk: „Moot ikk nu noa Huus andoal, mi hensetten un dat upschrieven?“ „Näänää – dat will ikk woll för Hör beschikken – nu glieks. Dorför sitten wi hier.“

Dree, veer Satzen lopen noa de öllere Schrieversche an sien rechter Kant hen, un to mi kummt de Froach:

„See läänt de Förderung ov?“ Mi dücht dat hoast, as wenn dat ganns keen Froach wee, so as he dat sää. Dat geev mi binnerwendich rein Stöähn bi mien Antern. „Recht so – hooget Gericht – ikk weet gannich, wat ikk hier schall. Blods wiel een Minsch in sien kroakelich Kreiuulnteekens dor noa de Gesellschkupp henschrääven hett:

„Bunter Abend in Rechtsupweg – Veranstalter Ewald Eden – dat hevv ikk so ziteert, wiel dat dor in Düütsch steit……….“

„Ach so – sie können Hochdeutsch?“

Will he mi vergöäkeln? schweeft dor mirdenmanken de Froach över de Galerii.

„Wiers kann ikk Düütsch – dat hevvt de Mesters us in d’ School joa läärt – ikk bün oaber joa keen studeerden Avkoaten – wenn ikk hier in Düütsch täägen de Paragroafenschoosters van de anner Kant anträden moot – denn hevv ikk bi dat Spill joa furs een schroaret Bladdji in d’ Füüsten. Un as mien eegen Översetter kann ikk joa nich good fungeern – denn wee ikk joa befangen“

Nikkoppen weiht van de Galerii to mi röver, ünnerlächt mit een suutjet:

“Dat schall ikk woll för See doon.“

Hett dat Hooge Gericht villicht ok all moal up mien Stool säten?

„Mien leeve Heer Eden – See hevvt joa een moien Breef an dat Gericht stüürt – liekers in Düütsch is de in Düütsch holl’n …“

Hör ikk dor so’n lichten Twiefel? Har ikk dat man ok all up Platt moakt – schütt mi dör de Kopp.

„Hooget Gericht – dröff ikk dorto särgen, dat ikk ok Düütsch schrieven läärt hevv – nich dat een nu denkt, dat hett een annern för mi schrääven.“

Dat muß ikk eenfak in d’ Richt setten – so’n bäten Stollt hett man joa ok.

De Vöörsitter dreit sükk noa de anner Kant – he sücht ut, as wenn hüm wat in d’ Nöäs killert.

„Stimmt die Klägerseite zu, daß ich den Brief hier verlese?“

Dübbelted Nikkoppen krupt tüschen de melkbummengrooten Papiernkuffers wäch – noa de Richterdisch hen.

Eenmoal moot dat Hooge Gericht sükk noch schnuuven – „ich bitte um Ruhe“ – moot he noch ähm in d’ Soal puusten – un denn faangt he an vöörtolääsen:

  „Hohes Gericht –

hiermit lege ich gegen das mir am 06. September 2003 zugestellte Versäumnisurteil des Amtsgerichts Oldenburg in seiner Gesamtheit Widerspruch ein. Die GEMA – oder wie die feine Gesellschaft sonst heißt – scheint mir ein ordentlich auf Geldscheffeln ausgerichteter Haufen zu sein. Auf Grund einer in krakeliger Jungmädchenschrift erfolgten Mitteilung – über einen „Bunten Abend“ in der ostfriesischen Teilgemeinde Rechtsupweg – Zahlungsforderungen gegen mich zu erheben. Wenn mir ein Kind mitteilt, auf meine Orchideen im Garten hätte jemand gepupst, schaue ich erst einmal nach, ob es sich auch so verhält, bevor ich den Pupser auffordere, für sein Tun einzustehen. Ich kann natürlich nicht beweisen, daß in Rechtsupweg kein „Bunter Abend“ am genannten Termin stattgefunden hat – genauso wenig wie ich beweisen kann, daß es keine Marsmenschen gibt. Ich jedenfalls habe die Gemeinde Rechtsupweg noch niemals am Abend zu Gesicht bekommen. Ebenso habe ich dort keinen „Bunten Abend“ organisiert. Ich unterstütze allerdings in meiner Eigenschaft als Moderator von Radio Jade in Wilhelmshaven Hilfeveranstaltungen – besonders im Bereich des Tierschutzes.“

  Dree Minüten düürt dat hoast, bit de Gesichten in d’ Soal sükk wäär sülvst to foaten hevvt. De hollt sükk oaber heel genau an de Tied, denk ikk – net as de Speegelploaten bi mi in d’ Roadio.

Tweemoal tikkert de Hoamer up de eeken Dischploat un verjoacht de letzde Kiekser ut de Soal.

„Mien Heer Eden – willt See dor noch wat anhangen?“

Mi lett, as wenn de hooge Heer Richter up een Togoav tööft.

„Wiers mach ikk dor noch wat to särgen – Hooget Gericht – ikk mach nich begriepen, dat sowat geböören kann – dat Wichtje har joa ok schrieven kunnt, ikk har hör Gewalt andoan. Denn seet ikk nu säker all in d’ Schkapp to Tutenklääven. Eerlich – de Glooven an dat Recht bi us is mi reschkoapen verlüstich goahn.“

„Good dat dat nich so is“ kummt van achter de Galerii

Ikk spöär reinwäch, dat de Richterskeerl dat leed doahn har.

„Denn finnen See hör Glooven hier villicht een Stükkji wäär“ – dat wee för mi – un in de Anner Richt stüürt he de Froach:

„Will die Gegenpartei die Klage nicht aus Sympathie für den Beklagten zurücknehmen?“

Mit disse Froach hett he de Avkoaten dor tüschen de melkbummengrooten Kuffers liekers een Porch in d’ Taaschke stoppt.

De Dokterjuren mooten eers tweemoal schluuken – ikk seech dat an de Knoop ünner hör Halsgatten.

„Das geht leider nicht“ nochmoal schütt de Knoop bi de Een tweemoal up un doal – „ich möchte meine Mandanten dazu bewegen, ihr Verhalten zu ändern – und dafür brauche ich ein Urteil.“

Seech ikk dor een Lüchten över de Oogen in de schwaarte Roov – ov hett de Süän blods kniipoocht, as de Richter – woll mehr to sükk sülvst – sächt:

„Denn schöält See dat ok hemmen.“

Boaben up de Galerii word wat Papier hen un herschoaven.

Sind wir damit durch? Ov hett noch Een wat to särgen? Nicht – dann ergeht folgender Beschluß:

Verkündung des Urteils am 28. des Monats“ – un to mi: „in veertein Doach hört See van mi, wo dat utgoahn is – See bruken sükk oaber nich up de Padd to moaken – ikk stüür hör dat to. Wi sünd to Enn’n – mien Heer see köänt noa Huus to foahrn“.

Ikk hevv denn schmoals dat letzde Word, un dat is:

„Bedankt un munterhollen säch ikk in dat Rundum.“

© ee

Erläuterung zum besseren Verständnis:

Ostfriesische Tierfreunde baten mich um Unterstützung für eine Reihe öffentlicher Veranstaltungen zu Gunsten des Tierschutzes und seiner Organisationen.

Selbstverständlich habe ich zugesagt, und in der Folge Sänger, Musiker, Musikzüge diverser Vereine usw. die alle irgendwie schon einmal in einer meiner Radiosendungen zu Gast waren mobilisiert und sie zur Teilnahme bewegt. Alles völlig honorarfrei selbstverständlich und alles Tagesveranstaltungen (Emder Doc Center, Leeraner Innenstadt, Dorfgemeinschaftshaus Rechtsupweg u. a. Orte) Es wurden nur Spenden eingeworben (genehmigt und weitergeleitet)

Ein halbes Jahr später flatterte mir von der Gema eine Gebührenrechnung ins Haus.

Als Veranstalter diverser Veranstaltungen forderte die GEMA von mir Gebühren – und da ich diese Festivitäten nicht vor Beginn angezeigt hätte, wäre gleich der 100%ige Aufschlag fällig.

Eine neidische Interpretin aus der ‚ostfriesischen Musikszene’ hatte der Gema diverse Auftrittstermine einer Konkurrentin gesteckt, und mich der Einfachheit halber als Veranstalter angegeben. Mich kannten ja viele Menschen im Plattdeutschland diesseits und jenseits der Grenze.

Die Zahlungsaufforderung der GEMA hat mich überhaupt nicht berührt, weil mir das Gebaren dieser Bruderschaft bereits aus meiner Tätigkeit als Kulturbeauftragter der Gemeinde Sande vertraut und ein Dorn im Auge war.

Ich habe GAR NICHT reagiert.

Der ersten und zweiten MAHNUNG aus dem Süddeutschen Knödelland zeigte ich ebenfalls die kalte Schulter.

Dem zwangsläufig folgenden Mahnbescheid ließ ich die gleiche Behandlung zuteil werden – es sollte ja niemand über bevorzugte Behandlung anderer Beschwerde führen können.

Erst dem anrauschenden Versäumnisurteil des Amtsgerichts Oldenburg habe ich einen Knüppel in die Speichen gesteckt, und es mit einem Widerspruch für die Gänze der GEMA Forderung unsanft gestoppt.

Den Ablauf der Verhandlung in den geheiligten Hallen des Großherzoglichen Amtsgerichts habe ich in meiner Plattdeutschen Abhandlung beschrieben.

Der Richter sprach dann folgendes Urteil:

Die Klage der GEMA gegen Ewald Eden aus Schortens wird in vollem Umfange wegen Unzulässigkeit abgewiesen.

Die Klägerin hat die Verfahrenskosten in vollem Umfang zu tragen.

Der Klägerin wird für zukünftige Klagen vom Gericht aufgegeben zuvor die Tatbestände die als Klagegrund von ihr angeführt werden sorgfältig zu überprüfen.

Ich habe dem Richter – es war der damalige? Amtsgerichtspräsident – nach der Urteilsverkündung meine Geschichte zukommen lassen. Es wurde ihr von richterlicher Seite nicht widersprochen.

Ich hoffe die Begebenheit verständlich dargestellt zu haben, und bin schon voller Erwartung wie es weitergeht, und Karsten Krogmann seine Heere formiert.

Mit Grööten in de Residenz

©Ewald Eden

Een lüütji Denkmoal …

Dat wee an d’ Ennen van de veertiger Joahren in d’ verleeden Joahrhunnerd. Dat wee een Settji noa de tweede groode Weltenbrand. Dat Füür wee woll ut, oaber dat buten ümto kunns noch good ansehn, dat dat up de Eer düchdich luntjiet har.

För eenfach Minschen – de nix in d’ Schkapp verstoaken un so dör de Tied brocht harn, föör de wee dat man een bannich haart gnöösen.

Up us Noaberschkupp woahn een jung Famili. Jüüst dat de Öllern freet un son lütten Ovlärger tüücht harn.

See woahnden to ‚Untermiete’. Wenn vandoach jünger Lüü dornoa froachst wat dat woll wee, de weeten rein nich mehr wat dat heet. Mit een Koamer mussen see utkoamen, de Dree – dor bi us Noabers ünner d’ Dakk. Us Noabers de weesen ok mit söben Koppen in dat Veerkoamerhuus to Huus.

See harn keen Boadstuuv för sükk, de jung Famili, un een Klosett geev dat föör aal de Minschkes blods in Huus – dat leech stuuv an de Buterdör up de Hoffsiet.

Dor wee keen Schloapkoamer un keen Köäken up de twalf Veerkantmeter. Tüschen de Müüren, de disse twalf Veerkantmeter utmooken dor leep dat Lääven.

Dor wuur koakt – dor wuur äten – dor wuur wuschken – dor wuur schloapen – dor wuur sükk taacht un dor wuur ok Leevde moakt.

Wenner dor denn all soveel tüschen de Müüren wee – mach woll de een ov anner meen’n, de sükk dat van rüggels bekikkt – denn wee dor doch heel keen Bott mehr för Freud.

Oaber goa man mit dien Denken een bietji nörder ran an dat ole Bild – denn spöörst du de Bliedschkupp, de domoals foaken genuch bi aarm Lüü to Huus wee.

‚Hein duk di’ nöömde jedeneen in d’ Siedlung denn grooten moagern Keerl, de elker Mörgen, de us Heergott warden leet, bi dat eerste Hoahnenkreien ut Huus gung. Schoon un schier keem he dorher. Mit sien klöäterich Tüüchs an d’ Liev. To Foot de he dartein Kilometers bit noa Köälenhoaben lopen, üm de Iiserboahn-Waggons, de föör Jan Eilers sien Köälenhannel ut Köälenpott keemen, lostomoaken – mit Ballerschküpp un Förk.

Elker Dach mook he twee groode Iiserboahnfrachtwoagens leddich. Een Mark un twalf Pennings kreech he dorför in d’ Stünn’n. Elker Dach wee he van Mörgens düster bit Oabends düster an schkeppen – un denn wäär de dartein Kilometers retuur – noa de twalf Veerkantmeter, in de sien Anni up hüm tööf. Sien lütten Jung, de kreech he meist blods in Schloap to sehn, Schloap de he sülvst foaken för Schmacht nich finnen kunn.

Nich dat ji nu meenen, dat is d’ denn wääsen. Nä nää – wenn us Moder schnaas an d’ Neimaschin över anner Lüüs Plünnen to güddern seet, denn pulter schmoals wat an de Dör. Hein duk di har noch een Striepen Hellerd dör de Verdunklung sehn, un schmeet Moder een Sakk Köälen in d’ Deel.

As bedankt föör moal een Büx föör de Jung – moal een Kleed föör sien Anni, ov moal een reschkoapen Pott Äteree för hör aal tosoamen. De Köälensakk de har he de dartein Kilometers up sien Nakk droagen. Tja – un de Waarmte, de he us domoals mit de Köälen in d’ Huus brocht hett – de hett mi nu de Stoff gääven för dit lütji Denkmoal an ‚Hein Duk di’.

©ee

pharmacy-1507122_640

De Afteeker . . .

De Afteeker Pill’ndreier
föärt een gesunned Läven
steit up bi’n eersten Hoan’nkreier
un kikt glieks in de Häven

Is blengerich dat Weltenblau
hett he dries goode Luun
he röärt een Salf – wat is he schlau
moakt Minschen witt un bruun

Hang’n Wulken över d’ Woater fast
de Störm fleut üm de Ekk’n
dreit he flink ut Seidelbast
Hoostenpillkers de good schmekk’n

Un hett moal een ‘n roden Nöäs
de drüppelt un is wund
gript he flink in siene Glöäs
un reicht ‘n Saft – heel bunt

So is denn in Afteekers Teld
wat in för jedereen
dat is ‘n krüderigen Welt
mit Hülp för Kopp un Been.

©ee

Bild von Michael Treu auf Pixabay

thank you.

c1d-2019-04-5-08-53b